Religieus erfgoed


Synagoge, Enschede
Synagoge, Enschede

Lange tijd waren kerken de oudste en tevens enige stenen bouwwerken in de wijde omgeving. De oudste zijn in romaanse stijl gebouwd op een rechthoekig grondplan, met dikke muren en rondbogen. Op het Friese en Groningse platteland zijn nog veel van deze Romaanse kerken te zien. Het oudste kerkje in Nederland, dat uit de elfde eeuw stamt, staat echter in Limburg. Latere middeleeuwse kerken werden gebouwd in de gotische bouwstijl. Vaak heeft een gotische kerk een grondplan in de vorm van een Latijns kruis. De Sint-Jan in ‘s-Hertogenbosch is daarvan een groots voorbeeld.

Na de Beeldenstorm van 1566 en de daaropvolgende Reformatie gingen veel van de van oorsprong rooms-katholieke kerken over in protestantse handen. Er werd een begin gemaakt met wat we de protestantse kerkenbouw noemen. Het rooms-katholieke volksdeel moest zich drie eeuwen lang behelpen met verborgen godshuizen, de zogenaamde schuilkerken. Pas na 1853, toen de bisschoppelijke hiërarchie in ere werd hersteld, kwam er een ware bouwhausse van (in neogotische stijl) uitgevoerde katholieke kerken op gang.

Naarmate er meer geloofsrichtingen ontstonden, werden er ook nieuwe typen kerkgebouwen gesticht. De joodse gemeenschap bouwde al sinds de zeventiende eeuw synagogen, de doopsgezinden hun ‘vermaningen’ en vanaf 1892 ontwikkelden de gereformeerden een eigen kerkelijke architectuur. Vanaf de jaren vijftig, maar met name vanaf de jaren negentig van de twintigste eeuw, verrijzen in Nederland ook moskeeën. De Mobarak Moskee in Den Haag een hier een fraai voorbeeld van.

Natuurlijk zijn er vele kerken te bezoeken tijdens Open Monumentendag, maar we kunnen ook andere voorbeelden van religieus erfgoed van harte aanbevelen, zoals het  Abdijcomplex in Middelburg, de synagoge van Enschede van de bekende architect De Bazel of het klooster in Woerden.