Monument

Banketbakkerswinkel

NB De toegang tot dit pand is tijdens Open Monumentendag via de achteringang, gelegen aan de Molenwerf.

Adres

Oosthaven 14, Gouda

Achtergrond informatie uitklap icoon

Het pand Oosthaven 14 wordt voor het eerst genoemd in 1432. Kennelijk heeft het bij de stadsbrand van 1438 geen grote schade opgelopen, want in 1439 is het bewoond. In 1611 woont er een olieslager en in 1622 een trasmaalder (tras is metselspecie, gemaakt van tufsteen). Het is mogelijk dat de bewoner uit 1639 beide activiteiten uitoefent, want er wordt een olie- én trasmolen bij het huis vermeld. In de 19e eeuw is het huis een banketbakkerij plus bakkerswinkel geweest. De bakkersoven is nog aanwezig. Rond 1850 komt de huidige voorgevel tot stand. In de loop van de 19e eeuw wordt het voorhuis heringericht. In 1938 is aan de voorkant een winkelpui gezet, naar ontwerp van de architect H. van Hooff.

Het gebouw
Dit pand is ooit één geheel met het buurhuis op nummer 13 geweest. Het heeft een laat 16e of vroeg 17e eeuws houtskelet. Oosthaven 14 is mogelijk al vroeg in de zeventiende eeuw naar achteren uitgebreid. Het achtererf van het buurhuis werd toen ook bebouwd zodat dit huis achter breder is dan voor. Het steegje waardoor je van het voorhuis naar het achtererf kon lopen, wordt bij het huis getrokken en wordt een lange gang.
De oorspronkelijke plattegrond van een voorhuis, twee kamers en een achterhuis is door latere verbouwingen niet meer te herkennen. In de achterkant is voor kenners echt iets heel bijzonders te zien, een ‘geprofileerd kruiskozijn’ uit het begin van de zestiende eeuw.

Het verhaal
Een bijzonder aspect bevindt zich ónder het huis. Via een luik aan de achterkant kun je een trap afdalen, zo’n 2 meter de grond in. Daar kom je in een stuk Middeleeuws watersysteem terecht, een verbinding tussen het water van de Haven en de Motte. Op de kade aan de straat voor het huis staat een witte katrol. Die stond in verbinding met een houten klep voor een gat in de kadewand. Als het water aan de havenkant hoger stond dan aan de Mottekant kon de klep omhoog worden geschoven en liep het water als over een glijbaantje onder het huis door richting het water rond het Mottegebied. Die opening in de kadewand is een van de weinige ‘rinketten’ die er in Gouda nog zijn en die gebruikt werden om het riool te ‘schuren’, oftewel schoon te spoelen.

Wist je dat?

Bij het ‘schuren van de gracht’ werd er simpel gezegd een soort wc-stortbak gecreëerd. Door het snel openzetten van de sluisdeuren van de Donkere Sluis bij hoog water in de Haven werd in sneltempo schoon water door de grachten gespoeld. Het vuil dat daar ophoopte omdat het water als riool werd gebruikt voor het stadsafval, werd zo meegenomen en ging de stad uit.

Deel dit monument

Adres

Oosthaven 14, Gouda

Achtergrond informatie

Type monument:
Woonhuis
Oorspronkelijke functie:
Woning
Bouwperiode:
voor 1432
Huidige functie:
Woning
Monument status:
Gemeentelijk monument
bekijk alle monumenten in
Gouda