Monument

Sluizencomplex

programma
Za

Adres

Westhaven 9, Gouda

Openingstijden

za 12 sep. 10:00 - 17:00

Achtergrond informatie uitklap icoon

De oudste van de drie sluizen die samen dit complex vormen, is de Donkere Sluis, aan de Dubbele Buurt. Van wanneer de sluis dateert, is onzeker. Mogelijk bestond hij al in 1065. Hij werd niet aangelegd bij de ingang van de IJsselhaven, maar enkele honderden meters naar binnen, in de dam in de Gouwe. Hij fungeerde ook als kering tegen het zeewater.

De drukst bevaren scheepsroute van Europa, de “doorvaert binnen dunen”, liep van Vlaanderen naar de Hanzesteden in Noord-Duitsland, dwars door Gouda, over de IJssel via de haven, de Donkere Sluis en de Gouwe. Rond 1300 werd bij de ingang van de haven de grafelijke tol gevestigd. Daartoe zal toen ook een tolhuis gebouwd zijn, een voorloper van het huidige Tolhuis uit 1631, nu een rijksmonument. De vaarroute door Gouda was de enige toegestane, zodat de schippers de tol niet konden omzeilen.

Oorspronkelijk was de Donkere Sluis in Gouda een keersluis, met één stel deuren. Daardoor konden schepen er alleen in- en uitvaren als het water in de rivieren de Gouwe en Hollandsche IJssel even hoog stond. Dat leverde lange wachttijden op. Rond 1308 werd de sluis met een tweede stel deuren omgebouwd tot keersluis, maar dat maakte weinig uit voor de wachttijd. Voor de Goudse ondernemers was het oponthoud van de schepen een voordeel: de schippers spendeerden bij hen geld aan reparaties, levensmiddelen en vertier.

In 1436 werd in de Gouwe een tweede sluis aangelegd, de Amsterdamse Sluis of het Amsterdams Verlaat. “Amsterdams” omdat men hierlangs de stad richting Amsterdam verliet. Er ontstond hierdoor een schutkolk van bijna vierhonderd meter, waardoor veel meer schepen tegelijk geschut konden worden.

Tenslotte kreeg de vaarweg door Gouda in 1615 ook nog een sluis aan het einde van de haven, bij de IJssel: de Havensluis. Het geheel was daarmee eeuwenlang de langste sluis van Europa, bijna achthonderd meter lang.

Door een uitgekiend manipuleren met de verschillende waterstanden en het openen en sluiten van sluizen konden de watergangen in de Goudse binnenstad schoongespoeld worden, het zogenaamde “schuren”. Dit voordeel had echter het nadeel dat lager gelegen delen van de stad blank kwamen te staan. Daar woonden over het algemeen de minder bedeelden. Dat hun huisjes regelmatig onder water liepen, was praktisch gezien heel vervelend, maar ook erg nadelig voor hun gezondheid.

Deel dit monument

Adres

Westhaven 9, Gouda

Openingstijden

za 12 sep. 10:00 - 17:00

Achtergrond informatie

Type monument:
Industrieel erfgoed
Oorspronkelijke functie:
Sluis
Huidige functie:
Sluis
Monument status:
Rijksmonument
bekijk alle monumenten in
Gouda
Instagram
Hashtag #omdgouda