Achter kleine deuren en verscholen toegangspoorten liggen maar liefst 22 hofjes verstopt. Hierdoor is Haarlem een echte hofjesstad. Bijzonder is dat de hofjes nog steeds hun oorspronkelijke functie hebben. Een mooi voorbeeld van levend erfgoed.

Het Hofje van Bakenes (Bakenesserkamer) is het oudste nog bestaande hofje in Haarlem én ook het oudste hofje van Nederland. Het werd gebouwd in 1395 volgens het testament van koopman Dirck van Bakenes. Ook bevinden zich in Haarlem meer recentere hofjes, zoals het Gravinnehofje (2001) en het Johan Enschedéhofje (2007). De meeste hofjes worden veelal nog steeds door regenten beheerd en op dezelfde wijze bewoond.

BEWONERS
De hofjes werden gesticht door rijke burgers voor bejaarde alleenstaande vrouwen zonder familie. Vaak liet de stichter van een hofje regels opnemen in het testament waaraan de bewoners moesten voldoen. Om kans te maken op een woning moest men worden voorgedragen aan de regenten, die nagingen of de kandidaat voldeed aan de toelatingscriteria. Een criterium kon bijvoorbeeld zijn dat een bewoner uit dezelfde stad moest komen als de stichter en aangesloten moest zijn bij hetzelfde geloof. Tot op de dag van vandaag zijn er nog hofjes die werken met de toelatingscriteria uit het testament.

STICHTERS
Door de eeuwen heen zijn er verschillende type stichters geweest. Tot het einde van de 16e eeuw werden er voornamelijk hofjes gesticht door leden van broederschappen met een ridderlijke achtergrond als vorm van liefdadigheid. Door de groeiende welvaart veranderde dit beeld in de gouden eeuw en werden er hofjes gesticht door vermogende burgers zoals kooplieden en stadsbestuurders.

De stichters voelden zich vaak verbonden met de stad en verantwoordelijk voor de samenleving en daarmee ook de behoeftige medeburger. Daarnaast speelde in die tijd het geloof ook een belangrijke rol. Door een hofje te stichten, voldeed men aan hun christelijke plicht tot naastenliefde en vergrootten ze hun kans op het hemelse hiernamaals. Ook op maatschappelijk vlak was het interessant. Het stichten van een hofje bracht aanzien met zich mee. Doordat het hofje naar de stichter vernoemd werd, wist iedereen meteen en ‘voor altijd’ dat de persoon in kwestie zeer vermogend was. In de tweede helft van de 17e eeuw en in de 18e eeuw begonnen ook religieuze instellingen opdrachten te geven voor het bouwen van hofjes. De meest recente hofjes zijn gesticht op initiatief van regenten van oude bestaande hofjes.

REGENTEN
In een testament werden de wensen van de stichter vastgelegd. Voor het uitvoeren van dit testament werden regenten benoemd. De regenten zorgden onder anderen voor de bouw, het onderhoud en het functioneren van het hofje. Ook werd van hen verwacht dat ze de toelages voor de bewoners regelden, bij conflicten tussen bewoners bemiddelden en begrafenissen regelden zodra er een bewoner overleed. Om dit allemaal goed te kunnen regelen, was het van belang dat de regenten de financiën goed op orde hielden. Hoewel veel hofjes ook meebewegen met de tijd, worden nog steeds veel hofjes beheerd door regenten aan de hand van het oorspronkelijke testament.

Wist je dat VVV Haarlem een speciale hofjeswandeling heeft?