Monument

Joodse Begraafplaats

Thema
Zo
2 activiteiten

Adres

Voor de Kijkuit 7, Tiel

Openingstijden

zo 15 sep. 12:00 - 17:00

Programma kerkhoven Tiel

14.30 uur                     Opening

15.00 uur                     ‘Oplevering’ van het in oorspronkelijke staat herstelde             metaheirhuisje (reinigingshuisje)

 

Aansluitend
– Presentatie van het overzicht van de meer dan 150van de in Tiel geboren / leden van de Tielse Joodse Gemeente die tijdens de 2
e Wereldoorlog werden vermoord
       Vernieuwde en sterk uitgebreide expositie met o.a.
        Diverse recent herstelde en geconserveerde
         historische objecten uit de 17
e – 20e eeuw
        Informatie over de functie van het Metaheirhuisje
         en de Joodse begraafplaats

        Tijdlijn 1459 – 1997 Joden in Tiel
       ‘Stolpersteine’: ter herinnering aan hen die vanuit Tiel werden weggevoerd en nooit meer terugkwamen
       Diverse objecten en boekwerken die een rol spelen binnen de Joodse godsdienst
       ‘Een gezicht gegeven aan ……..’
Afbeeldingen met bijbehorende toelichting van tientallen al dan niet bekende Joodse Tielenaren

16.00 uur                     Rondleiding

17.00 uur                    Afsluiting


Wilt u weten of er voorouders van u op de Joodse begraafplaats begraven liggen?

Zie het alfabetische grafregister op de website www.ternavolgingtiel.nl

De Joodse begraafplaats van Tiel is gelegen aan de Voor de Kijkuit. De begraafplaats, het toegangshek en het metaheerhuisje zijn rijksmonumenten. De stichting ter Navolging zet zich actief in voor het behoud en beheer van de Joodse begraafplaats.

Over de begraafplaats in Tiel is niet veel bekend, doordat het archief van de joodse gemeente in de Tweede Wereldoorlog verloren is gegaan. Volgens Rijksmonumenten.nl is hij van architectuurhistorische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarde: Een gaaf en goed voorbeeld van een begraafplaats waarin de typische kenmerken van een negentiende-eeuwse Joodse begraafplaats herkenbaar zijn, zoals een eenvoudig omsloten grafveld met eenvoudig vormgegeven zerken in rijen. De graftekens bezitten een collectieve betekenis voor het typische karakter van de begraafplaats door hun materiaalgebruik, eenvoudige vorm en situering.[2]

De joodse gemeente van Tiel was in de eerste helft van de negentiende eeuw een van de grootste van Gelderland. Tot 1828 werden Tielse joden begraven in Buren, Wageningen en Culemborg. In 1827 werd een begraafplaats aangekocht in Santwijck. In 1866 of 1877 werd deze uitgebreid met een tweede grafveld achter het eerste[3], en werd de toegang verplaatst naar Voor de Uitkijk (de oude naam)[4]. Omdat ze geen vergunning kreeg voor verdere uitbreiding, kocht de joodse gemeente in 1935 de particuliere begraafplaats van de Rotterdamse familie Beem aan de Meersteeg te Geldermalsen.

In de jaren 1942-1944 is een groot deel van de Tielse joodse gemeenschap weggevoerd en omgekomen in kampen. Ter herinnering aan hen bevindt zich nabij het metaheerhuisje een herdenkingsmonument. Het is een bakstenen zuil met een natuurstenen gedenkplaat, waarop de volgende tekst staat:

 

“Over dit alles ween ik bittere tranen,

mijn oog, mijn oog het huilt zich uit in water, want verre is van mij een trooster, die mij den moed hergeeft. Mijn zonen zijn van hun geluk beroofd, want de overmacht verkreeg de vijand. Klaagliederen 1:16.”

 

Hieronder zijn de namen van 29 joodse oorlogsslachtoffers aangebracht.

Op de pilaren aan weerszijden van het toegangshek tot de begraafplaats zijn in het Hebreeuws Ezechiël 37:12 en Jesaja 26:19 te lezen.

Metaheerhuisje
In 1996 zijn verschillende voorwerpen uit het metaheerhuisje gehaald en tentoongesteld ter gelegenheid van de onthulling van het Joods monument in de Sint Agnietenstraat. Deze voorwerpen worden in het stadsarchief bewaard en bij een begrafenis tijdelijk teruggeplaatst. Het betreft een zinken, wit geschilderd wandfonteintje met opvangbak; twee zwarte rouwborden met deurtjes; een geverfd zinken zit-stortbad dat diende als reservoir bij de rituele wassing, en twee emmers en blikken nappen gebruikt bij het wassen.

In het metaheerhuisje staat een met zink beklede grafkist (waskist) waarvan het hoofd- en voeteinde verwijderd zijn. Hij staat op een baar, die aan de zijkanten voorzien is van Hebreeuwse teksten. Dit is waarschijnlijk het oudste bewaard gebleven voorwerp van de Tielse joodse gemeente. Naast de kist op de baar ligt een houten maatstok gebruikt voor het peilen van de grafdiepte.[5]

 

Op zondag 9 september a.s. vindt in het kader van Open Monumentendag 2018 een tweetal op elkaar aansluitende activiteiten plaats op twee historische begraafplaatsen in Tiel: Ter Navolging aan de Lingedijk (12 – 16 uur) en de Joodse Begraafplaats aan de Voor de Kijkuit (15 – 17 uur).

Op de Joodse Begraafplaats (waar mannen een hoofdeksel moeten dragen) wordt rond 15.15 uur het, op initiatief van de Stichting Ter Navolging, herstelde oorlogsmonument onthuld. Dit monument, daterend uit 1950, ter herinnering aan de in de oorlog vermoorde leden van de Joodse kerkelijke gemeente in Tiel, raakte ernstig beschadigd waarna verval optrad. Het herstel werd mogelijk door de bijdragen en inzet van inwoners van Tiel. Aansluitend vindt er een rondleiding plaats.

In het Metaheerhuisje worden verschillende, soms eeuwen oude, voorwerpen getoond die ooit werden gebruikt door de indertijd bloeiende Joodse gemeenschap in Tiel alsmede oude foto’s en afbeeldingen en achtergronden.

Deel dit monument

Adres

Voor de Kijkuit 7, Tiel

Openingstijden

zo 15 sep. 12:00 - 17:00
bekijk alle monumenten in
Tiel
Instagram
Hashtag #