Bouw Westerkerk
Aanvang bouw omstreeks 1470. De kerk is in drie fasen gebouw. Rond 1540 zag de Westerkerk er uit zoals we die nu kennen.
Afmetingen: lengte 86 meter, breedte 38 meter en hoogte gewelven 18 meter.
De vier portalen zijn er in de 16e en 17e eeuw tegen aan gebouwd.
Naast de kerk een houten klokkentoren uit 1519. De vierde wijzerplaat is te zien in de kerk aan de oostkant. Die wijzerplaat is met een stang verbonden met het uurwerk van die klokkentoren.
Het koorhek
Volgens deskundigen heeft het koorhek het mooiste houtsnijwerk dat in de 16e eeuw is vervaardigd. Op één van de panelen komt het jaartal 1542 of 1547 voor. Aan de oostkant in het midden het wapen van keizer Karel V met het opschrift: ‘Plvs Ovctre’. Betekenis: ‘Steeds verder’. Het koorhek had vroeger koperen spijlen, maar die zijn in 1673 weggenomen om te worden gebruikt voor het gieten van oorlogsmateriaal.
De preekstoel
De preekstoel dateert van 1567 / 1568. Op het middenvak Johannes de Doper, predikende in de woestijn. De vier andere voorstellingen zijn van de evangelisten Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes. Tegen het achterschot (bovenin) de figuur van Mozes, die de ‘tafelen der wet’ (de 10 geboden) vasthoudt. De zandloper dateert uit de 17e eeuw.
Grafzerken
De vloer is bedekt met meer dan 1600 grafzerken. Bijna alle zerken zijn genummerd en liggen nog op de goede volgorde. Veel zerken zijn gemerkt met figuren die lijken op Germaanse runentekens of antieke huismerken. Ook ziet men beroepssymbolen zoals een schaar, een anker, een kompas, een schip, een bijl, een troffel, schoenmakersgereedschap etc.
Tijdens de bezetting van ons land door de Fransen (rond 1800) heeft men op veel zerken titels en wapenfiguren weggehakt. Alleen de naam, de geboorte- en sterfdatum mochten blijven staan. In 1795 werd het begraven in kerken verboden. Maar tot 1830 werd er begraven in de tuin rondom de kerk. (de kerk hof)
Orgel(kas)
De 16e eeuwse orgelkas wordt tot de mooiste van Nederland gerekend. In de bijna 500 jaar dat het orgel bestaat zijn er drie belangrijke momenten geweest.
1549 Bouw van het orgel door Hendrick Niehoff
1688 Bouw van een nieuw speelwerk door Roelof Barentsz Duyschot
1899 Bouw van een nieuw speelwerk door D.G. Steenkuyl
Restauratie orgelkas en frontpijpen
De orgelkas van Niehoff uit 1549 en de 111 frontpijpen van Duyschot uit 1688 zijn in 2010 gerestaureerd voor een bedrag van € 320.000. De restauratie is tot stand gekomen dankzij bijdragen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de provincie Noord-Holland, fondsen, bedrijven en vele particulieren die een orgelpijp sponsorden. Hun namen zijn te vinden op de sponsorwand in de kerk.
Nieuw instrument
De schitterende orgelkas is gerestaureerd, maar die kas is nog wel leeg. De Orgelcommissie Westerkerk Enkhuizen heeft in principe besloten voor een reconstructie van een orgel in de trant van het orgel van Niehoff uit 1549 en van Duyschot uit 1688. De gerestaureerde 111 frontpijpen van Duyschot zijn immers nog aanwezig. De kosten worden begroot op ± € 650.000.
Met zo’n reconstructie zou de Westerkerk over een uniek orgel beschikken dat past bij de uitstraling van de bijzondere orgelkas. Totdat het zover is wordt gebruikt gemaakt van een elektronisch Eminent orgel dat in de eeuwenoude kas is gebouwd.
Kerkenraadskamer en librije
Op de verdieping van het zuidportaal bevinden zich de kerkenraadskamer met goudleerbehang uit 1700 en de voormalige stadsbibliotheek, de ‘librije’.
Programma Open Monumentendag 2026
Orgelmarathon i.h.k.v. Nationale Orgeldag:
In de Westerkerk geldt het orgel met de unieke orgelkas uit 1549 als één van de mooiste van Nederland. Tijdens de Open Monumentendag op zaterdag 12 september wordt het orgel bespeeld door drie organisten. Op zondag 13 september verzorgt Ton Koopman van 15.00-16.00 uur een orgelconcert.
Speelschema zaterdag 12 september:
10.30 – 12.30 Jan Dekker
12.30 – 14.30 Wim Stegeman
14.30 – 16.30 Adrie van Manen
