Historie

In het jaar 1275 wordt voor het eerst in de geschiedenis van Wilnis/Oudhuijzen over een kerk gerept, namelijk op een lijst met geheven inkomsten van parochies wordt de naam Loef van Houthusen genoemd. Uit deze naam Houthusen (houten huizen) is de naam Oudhuizen (tegenwoordig ook Oudhuijzen genoemd) voortgekomen. De kerk, ook de huidige Nederlands Hervormde kerk, stond op grondgebied van Oudhuijzen. In 1857 zijn de gemeenten Oudhuijzen en Wilnis samengevoegd en verdwijnt de gemeentelijke naam Oudhuijzen.

Omstreeks 1563 wordt er een stenen kerk gebouwd. Of er voor die tijd al sprake was van een stenen kerk is niet bekend, maar wel waarschijnlijk. Deze kerk heeft dan nog een Rooms Katholiek karakter. Het jaar 1563 is gebaseerd op de woorden uit de inwijdingspreek van dominee Henricus Hendricxen bij de ingebruikneming van de nieuwe kerk in 1742.

Tekening van de kerk in 1724 met daarom heen een deel van het dorp.

Kennelijk wordt de kerk in 1563, of althans de toren, niet zo stevig gefundeerd, want in 1611 valt de toren om, gelukkig van de kerk af, zodat volstaan kon worden met het bouwen van een nieuwe toren die in 1613 gereed komt. In het dorp Oudhuijzen en de kern van Wilnis was dit een gebeurtenis van belang. Het opschrift van enkele stenen getuigt daarvan. Een van deze stenen is verloren gegaan en de behouden steen is in de muur van de toren aangebracht. Wel is de tekst van de verloren gegane steen bekend. Het opschrift van beide stenen luidde:

Den 20 junius 1611 Door Godts macht sterck
Een ’t fondament swack
Van deze kerck,
Den tooren afbrack.

Den 26 Augusti 1612 begonnen.
Sij  is gebouwet fris,
Op ’t fondament goet;
Want elcke pael is,
Twee en veertig voet.

Den 16 September 1612
AI van Renesse,
Jonckheer Adraen Cleen,
Die heeft expresse,
Gelijt den eerste steen.

Den 16 November 1613,
Door vereering met slecht,
Van EH. Staaten en Buuren,
Is weder opgerecht
Dees toorens mueren.

Ter toelichting op het derde rijmpje zij vermeld, dat bij de kerkbouw in 1611/1612 dit nog van overheidswege werd geregeld. Bij kerkbouw of grote restauraties betaalde een ieder mee, ongeacht de gezindte (De scheiding van kerk en staat gebeurde namelijk pas bij het intreden van de Bataafse republiek in 1795). Johan van Renesse van der Aa was in die tijd de proost van St.Jan en derhalve de hoogste bestuurder.

Het vierde versje laat zien, dat de bouw geschied is op last (of misschien ook op gedeeltelijke kosten) van de Edele Hoge Heren Staten van Utrecht. Buuren slaat op de bijdragen die van de burgers worden geheven.

Ruim 100 jaar later is het weer mis met de kerk en wordt deze wegens bouwvalligheid gesloopt om plaats te maken voor een nieuwe kerk. In 1739 wordt de eerste steen gelegd door Cornelis Jacobus Matheus, zoon van dominee Henricus Hendrixcen. In 1742 kan deze dominee de inwijdingspreek houden. De steen die op dit gebeuren betrekking heeft is ingemetseld in de huidige consistoriekamer.

Ingestort
Ook deze kerk houdt het maar ruim 100 jaar uit. Op last van de burgemeester mag er namelijk op 6 augustus 1876 wegens de slechte staat van toren en kerk geen dienst meer gehouden worden. Een juist genomen besluit, dat blijkt uit het feit dat de toren op 16 augustus van dat zelfde jaar omvalt – gedeeltelijk achterover – zodat de kerk eveneens verwoest wordt.

Het instorten van de toren mag deze keer haast zeker worden toegeschreven aan de gevolgen van het droog maken van de polder Groot-Mijdrecht. Deze droogmaking veroorzaakte namelijk een grote daling van de grondwaterstand, waardoor de houten palen onder toren en kerk droog kwamen te staan en binnen korte tijd verrotten. Een dorpsbewoner, D.van Charterden die vlak bij de kerk woonde, schreef in een schrift de volgende woorden:

“En zoo is het oude Kerkgebouw door de hooggebouwde toren op den 16 Augustus des morgens tegen acht uur met een ontzettend gekraak en gedruis neergestord en heeft zoo ook het Kerkgebouw geheel vernield en nu zijn we zonder kerkgebouw, dit is gebeurd op den 16 de Augustus 1876.” De toren is, terwijl deze viel, in stukken gebroken. De spits en het bovenste deel, met klok en al, zijn oostwaarts door het dak van de kerk gevallen en het onderste deel viel westwaarts.

Na de verwoesting van de toren en kerk bestonden er lange tijd plannen om een nieuwe kerk weer op dezelfde plaats en dezelfde fundering te bouwen, maar uit een oogpunt van volksgezondheid – tot dan toe was het namelijk gewoonte geweest om de overledenen in en om de kerk te begraven – werd geen vergunning van de overheid verkregen om die plannen uit te voeren. Ook de architect, een broer van de toenmalige predikant ds A.Reinier, had bovendien zijn bedenkingen tegen de fundering van de oude kerken.

Op 1 mei 1877 vond de aanbesteding plaats voor een nieuwe kerk, zoals deze er nu nog staat en niet meer op de locatie en fundering van de vorige 3 kerken.

Lees hier meer over de geschiedenis van de kerk in Wilnis!