Molen Zeldenrust is een korenmolen die aan het Oranjekanaal in Zuidbarge staat. Zuidbarge is een dorp dat vlakbij Emmen ligt. Deze molen is een belangrijk gebouw voor de omgeving met een lange geschiedenis.
Zeldenrust is een achtkante stellingmolen. Dit betekent dat de molen een achtkantige vorm heeft en een stelling. Een stelling is een soort balkon of platform, waar de molenaar kan staan om de wieken te bedienen. Deze molen werd gebruikt om koren te malen. Koren zijn graankorrels zoals tarwe of rogge, waar bijvoorbeeld brood van wordt gemaakt.
De molen is sinds 1965 een rijksmonument. Dat is een titel die aangeeft dat de molen officieel beschermd wordt.
De molen
De molen werd in 1857 gebouwd door een man genaamd Roelof Oosting. Hij gebruikte hiervoor delen van een oude oliemolen uit Emmen die was afgebroken. Zo kreeg de molen een tweede leven met hergebruikte onderdelen. Dit gebeurde overigens vaak met molens; wanneer ze afgebroken werden gingen de onderdelen naar andere molens. In sommige gevallen werden molens ook opnieuw opgebouwd op een andere plek.
In 1919 werd de molen verkocht aan de familie Omvlee. Deze familie heeft de molen jarenlang onderhouden en gebruikt. Vanaf 2002 is de molen in beheer van een speciale stichting, genaamd Stichting Molen Zeldenrust. Deze stichting zorgt ervoor dat de molen bewaard blijft en goed wordt onderhouden.
De molen heeft ook een technisch bijzonder onderdeel: het bovenwiel is heel groot en ouder dan de molen zelf. Dit wiel is waarschijnlijk gemaakt voor een ander type molen, een zogenaamde standerdmolen.
Veranderingen en restauraties
In 1936 werden de wieken van de molen aangepast. Ze kregen een nieuwe vorm volgens het zogenaamde Dekker-systeem. Dit systeem zorgt ervoor dat de wieken beter door de wind worden gepakt.
Na 1949 werd de molen steeds minder gebruikt. Rond 1962 stopte het malen helemaal omdat de molen niet meer draaide. De stelling was zelfs verdwenen. Gelukkig werd de molen in 1966 helemaal hersteld door molenmaker Bremer uit Adorp. Het Dekker-systeem werd toen vervangen door het systeem met fokken. Sindsdien kon de molen weer regelmatig draaien.
In november 1972 was er een storm. Door de harde wind verschoof de bovenas van de molen. Hierdoor kwam een van de wieken vast te zitten op de stelling. Gelukkig kon dit snel gerepareerd worden.
Tegen het einde van de twintigste eeuw was de molen weer aan een grote reparatie toe, vooral de kap moest worden vernieuwd. De Stichting Molen Zeldenrust nam de molen over van de familie Omvlee en begon met plannen voor de restauratie.
Op 22 september 2003 werd de molen voorzichtig gedemonteerd om te kunnen herstellen.
Op 5 april 2004 werd de vernieuwde kap teruggeplaatst en kregen de wieken nieuwe roeden. Daarna werd de molen verder in orde gemaakt zodat hij weer kon malen. De officiële feestelijke opening was op 10 juni 2006.
De familie Omvlee en de molen
De familie Omvlee heeft de molen lang in bezit gehad. Ze hebben niet alleen het malen verzorgd, maar ook een groot molenaarsbedrijf opgebouwd. Dit bedrijf groeide uit tot een grote diervoederhandel en later een tuincentrum.
In 2014 stopte dit bedrijf. In 2016 werd de grote hal van het tuincentrum afgebroken. Hierdoor stond de molen weer vrij. Op de plek van de hal zijn later een paar nieuwe woningen gebouwd.
De molen draait nog steeds regelmatig en er wordt af en toe gemalen.
De eigenaren van molen Zeldenrust
Jacoba Omvlee en een bijzonder verhaal
Jacoba Omvlee was een bijzondere vrouw. Zij beheerde het molenbedrijf bijna 50 jaar lang. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bood zij ook hulp aan een Joodse familie uit Nieuw-Amsterdam. Van het najaar van 1942 tot april 1945 verborgen zij dit gezin in haar huis. Dit was erg gevaarlijk in die tijd.
Na haar overlijden kreeg Jacoba postuum de titel ‘Rechtvaardige onder de Volkeren’. Dat is een eretitel voor mensen die tijdens de oorlog Joden hielpen om te overleven. Ook haar zeven kinderen kregen deze titel omdat zij ook betrokken waren bij de hulp aan de onderduikers.
In 2017 kreeg de plek waar de molen staat daarom de naam Jacoba Omvleepad, als eerbetoon aan haar moed en menselijkheid.
De omgeving van molen
Zuidbarge is een dorp met een lange geschiedenis. Het is ontstaan in de Late Middeleeuwen als een dochterdorp van Emmen. Het dorp wordt aan de zuid- en westkant begrensd door het Oranjekanaal. De molen grenst aan een es; een hoger gelegen stuk akkerland.
Download 