In het hart van Huizen, op een verhoogd en ommuurd terrein, staat de karakteristieke Oude Kerk, het kerkgebouw van de Hervormde gemeente te Huizen. Deze monumentale kerk is een vertrouwd gezicht in het dorpscentrum en vormt al eeuwenlang een plek van geloof, gemeenschap en geschiedenis.
De kerk heeft een bijzondere amfitheater-achtige inrichting in de breedte. Aan de oostzijde bevindt zich het driezijdig gesloten koor, terwijl de toren aan de westzijde tegenwoordig als een zijarm wordt ervaren. De neogotische uitbouw aan de noordzijde biedt via een portaal toegang tot het catechisatielokaal, vanwaar men de kerk binnenkomt – direct links van de preekstoel. Aan de rechterzijde van de preekstoel is een deur naar de consistorie, met doorgang naar de keuken.
De oudste delen van de Oude Kerk in Huizen, zoals het eenbeukige schip, het koor en de toren, dateren uit het begin van de 15e eeuw. In 1577 werd het gebouw getroffen door een windhoos die aanzienlijke schade aan het dak veroorzaakte. Pas in 1637 werd de schade volledig hersteld en werd ook de toren verhoogd.
Rond 1580 maakte bijna de gehele bevolking van Huizen, samen met de toenmalige pastoor, de overstap naar de Hervorming. In 1595 trad Hillebrandus Cunaeus uit Oude Niedorp aan als de eerste predikant. In 1630 volgde proponent Johannes Peet, die onder andere het nog steeds aanwezige koperen doopbekken met fraaie standaard schonk. Zijn naam is zichtbaar aan de onderzijde van de ring. In 1638 vertrok hij naar Naarden.
De preekstoel, geschonken in 1636 door David Verweel uit Crailoo, is een bijzonder onderdeel van het interieur. De lezenaar is voorzien van het wapen van Amsterdam, wat herinnert aan het feit dat Huizen destijds tot de classis Amsterdam behoorde. In de kerk hangen vier koperen kroonluchters, alle geschonken, hoewel de opschriften door de tijd heen deels zijn vervaagd.
In 1775 werd het kerkterrein ommuurd; binnen deze muren vonden ook begrafenissen plaats. In 1869 werd de kerk vergroot met twee lage dwarsarmen. De zuidelijke dwarsarm werd in 1908 vervangen door een vrijwel halfronde uitbouw met galerijen, die doorlopen tot in het voormalige koor en schip.
Het orgel is in 1912 gebouwd door de firma A.S.J. Dekker uit Goes. Het bevindt zich in een nis aan de noordzijde van de kerk, naast de preekstoel. Het orgelfront is geïnspireerd op dat van het Concertgebouw in Amsterdam (1891).
Twee maquettes staan er opgesteld. Eén is van de kerk zelf, waar duidelijk wordt hoe de kerk in de loop van de tijd is uitgebouwd. De tweede maquette is een weergave van de tempel van Salomo. Dit is interessant als je meer wilt weten over de geschiedenis van de Joodse godsdienst en het volk.
