Zo’n 10.000 jaar geleden, aan het einde van de laatste ijstijd, begon de zeespiegel snel te stijgen. Rond 5.000 jaar geleden reikte het zeewater tot aan de Utrechtse Heuvelrug. Door getijdestromingen ontstonden strandwallen, waarop de eerste nederzettingen verschenen, zoals in het huidige Voorschoten, Lisse en Hillegom. De duinen bij Wassenaar ontstonden pas rond het begin van de jaartelling. In die tijd legden de Romeinen een vaarroute aan om de gevaarlijke kuststromingen te omzeilen. Deze waterweg, genoemd naar de Romeinse commandant Corbulo, groeide uit tot een kanaal met jaagpad. Een belangrijke halte was de korenmolen Oranjeboom, waarvan een gedenksteen nog te zien is in een flatgebouw uit 1950.
Het landschap rond Voorschoten is gevormd door molens en gemalen die het water uit de polders afvoerden. De Knipmolen (1814) en gemaal De Vereeniging zijn nog steeds te bezichtigen als voorbeelden van historische waterbeheersing. De ‘tocht door de tijd’ begint in de Voorstraat, met 17e-eeuwse panden zoals het
Ambachts- en Baljuwhuis. Ook kasteel Duivenvoorde, klooster Bijdorp, buitenplaats Berbice en Huize Beresteyn kregen in deze periode hun huidige uiterlijk.
Vanaf de 20e eeuw groeide Voorschoten sterk. De Bloemenwijk was de eerste uitbreiding buiten de strandwal, met een tuindorpachtige opzet. Daarna volgde de Dobbewijk, met functionele baksteenarchitectuur. In de jaren 30 tot 50 werd de Nassauwijk gebouwd, herkenbaar aan baksteen, erkers en voortuintjes. De Krimwijk en Boschgeest volgden in de jaren 50, met wederopbouwstijl en veel lichtinval. De Vlietwijk uit de jaren 60 bood een oplossing voor de woningnood met hoogbouwflats. In de jaren 60 en 70 kwamen Adegeest en Noord-Hofland, met veel groen en gezinswoningen.
In de jaren 90 ontstond Starrenburg, gevolgd door Starrenburg II in 2001, met moderne, energiezuinige woningen. In 2006 werd de polder Allemansgeest bebouwd, met architectuur geïnspireerd op Jugendstil en Art Nouveau. Rond 2010 werd Het Voorsche Park gebouwd, in jaren 30-stijl, met veel aandacht voor groen en water. De nieuwste wijk is Roosenhorst, een luxe buurt met landelijke uitstraling, rieten daken en natuurlijke materialen.
De ontwikkeling gaat door. Drie grote projecten zijn in uitvoering: Park Bijdorp (rond het klooster), de herbestemming van de Kruispuntkerk tot cultureel centrum, ende transformatie van Huize Beresteyn tot appartementencomplex. Twee van dezeplannen zijn dit weekend te bekijken in de Kruispuntkerk. Daarna u zelf op pad –
te voet of per fiets – voor uw eigen tocht door de tijd.
