Veerkrachtig erfgoed

De veerkracht van ieder gebouw zit in de aandacht voor de historische waarde, maar die kan alleen (ver)zeker(d) zijn en blijven door onderhoud, vakkennis, financiering en liefhebbers.

Gezamenlijk plannen maken en tijd en geld investeren maakt dat een gebouw  of plek de geschiedenis kan blijven vertellen. Ook het integreren in het stadsgezicht of landelijk gebied is van groot belang omdat de plek eromheen de context van de geschiedenis weergeeft. We blijven graag luisteren naar de verhalen die verteld worden vanuit een ver of minder ver verleden om ons weer bewust te maken van onze waarden.

Boerderij ’t Oostereind

We bezoeken vandaag eerst een prachtig voorbeeld van een weerbaar monument Boerderij ’t Oostereind. Van oorsprong een middeleeuwse boerderij in het buurtschap Meulunteren. In 1830 herbouwd voor notaris Dinger, waarvoor hij een zetboer zocht. Gieb van den Brink startte en zijn zoon Kees met zijn vrouw Riek kochten later het pand, waarna het later een gemeentelijk monument werd.

Muur van Mussert

Onze waarden werden in de crisisjaren voorafgaand aan de Tweede Wereld Oorlog zwaar op de proef gesteld. In januari 1933 werd na een jaar van voorbereiding de NSB opgericht. De hyper-nationalistische Cultuur van het Vaderland uitgedragen door de NSB met o.a. Mussert en van Geelkerken als partijbestuur, leek een hoopvolle beweging voor de negenhonderd leden. Maar het fascistische gedachtengoed van racisme en uitsluiting van bevolkingsgroepen was ondemocratisch en polariserend. Derhalve kregen Mussert en van Geelkerken hun ontslag als ambtenaren. Ook in kerkelijke kringen waren ze niet meer welkom.  En uiteindelijk had de partij in 1939 nog één zetel over.

Mussert en van Geelkerken verkondigden het leiderschapsprincipe als belangrijkste drijfveer, niet gestoeld op democratische beginselen. In de oorlog groeide het ledenaantal tot ongeveer honderdduizend. Ze wilden een nauwe verbintenis met nazi Duitsland. Maar het schaduwkabinet van Mussert in 1943 leidde niet tot het Groot-Nederland wat ze in gedachten hadden.

Een groot deel van de leden bezochten vanaf 1936 de partijdagen op Tweede Pinsterdag. In 1939 was het “Nationaal Tehuis”, de Muur, klaar. Er was plaats voor parades met veel vlagvertoon, maar vooral werden vanaf het enorme spreekgestoelte brallende toespraken over de, soms wel 20.000, bezoekers  uitgestort.  De Muur was gebouwd met vele vrijwilligers en materiaal uit de omgeving naar voorbeeld van een Thingstätte in Heidelberg voor de NSDAP van Hitler. Maar de nuchtere Veluwenaren lieten zich niet massaal werven voor het gedachtengoed en op 22 juni 1940 was de laatste partijdag. Het collaboreren met de vijand moest worden gestopt en partijdagen werden verboden.

Station Lunteren: sinds 1902 het verbindingspunt van Midden-Nederland.

Station Lunteren dateert uit 1902 en ligt aan de Valleilijn, een spoorverbinding tussen Amersfoort en Ede-Wageningen. In de volksmond werd (en wordt) de verbinding het Kippenlijntje genoemd. Die naam dateert uit de periode waarin de lijn veel werd gebruikt door boeren, die hun eieren en pluimvee naar de befaamde markt in Barneveld transporteerden. In deze periode liep het spoor via Barneveld naar Voorthuizen en Nijkerk. Naast de stations waren er verschillende stopplaatsen waar de boeren hun waren op de wagons konden plaatsen. Het traject Barneveld – Nijkerk is 1937 al gesloten.

In 1937 is de bovenverdieping gebruikt als expositieruimte voor de kunstenaarsvereniging “Gerard Dou” opgericht door de Lunterse kunstschilder Anthony Beek.

Het stationsgebouw heeft sinds 1973 geen loketfunctie meer. Sinds die tijd zijn er verschillende malen acties nodig geweest om het gebouw voor de slopers te behoeden. Tussen 1975 en 1993 is er nog een kunstgalerie gevestigd geweest, genaamd “Galerie aan de Kippenlijn” met als eigenaren het echtpaar Landman. Inmiddels wordt het gebouw gezien als een gaaf voorbeeld van een lokaalspoorstation waarvan zowel het interieur als exterieur gaaf bewaard is gebleven. Sinds 1983 is het beschermd als Rijksmonument.

Het stationsgebouw huisvest heden creatieve en innovatieve en startup bedrijven.

Villa Rosmerholm

De vrijstaande villa Rosmersholm is gelegen op een driehoekig perceel op de hoek van de Dorpsstraat en de Zandkampweg. De villa, waarschijnlijk gebouwd tussen 1905-1910, is bepleisterd en voorzien van topgeveldecoraties in chaletstijl. In 1930 is de villa verbouwd door het lage rechterdeel met een verdieping te verhogen.

Het interieur heeft nog grotendeels de oude structuur. In de hal ligt een decoratieve tegelvloer. De trappen (begane gronderdieping en verdiepingolder) hebben rijk bewerkte hoekbalusters (die op de begane grond in neo- renaissance) en gietijzeren spijlen. In de voorkamer is een stucplafond. Verder zijn er authentieke deuren en deuromlijstingen, een kelder met troggewelven, een pomp in de bijkeuken, de originele kapconstructie, enz.

Het huis is in 1930 verbouwd, waarbij rechts een extra verdieping werd geplaatst. Het rijk versierde balkonhek met kruisvormige indeling en uitvoerig gedetailleerde balusters verdween daarbij.

Opdrachtgever verbouwing: F .J. Hassleg.
Ontwerper verbouwing: J. Groeneveld? (na ‘Groene’ slecht leesbaar).
Geschatte bouwkosten verbouwing: f 2000,–.