Tijdens de Open Monumentendag 2026 kunt u op zaterdag 12 september 2026 het theater bezoeken van 11.00 tot 13.00 uur. De ingang bevindt zich aan de Van Pabstlaan, naast huisnummer 1. Er vinden geen rondleidingen plaats, maar er zijn wel gidsen die uw vragen kunnen beantwoorden en desgewenst toelichting kunnen geven. Belangrijk om te weten is dat u wel goed ter been moet zijn, omdat er in het theater sprake is van hoogteverschillen. U hoeft zich niet aan te melden, maar wel geldt: ‘vol is vol’. U kunt parkeren op het parkeerterrein op de hoek van de Van Pabstlaan/Van Heeckerenlaan. Mogelijk is er sprake van overlast, omdat de herinrichting van de Van Pabstlaan nog niet gereed is bij de Open Monumentendag.
De geschiedenis van het Openluchttheater
Het Openluchttheater was oorspronkelijk een zandwinningsgat op de Klinkenberg in Ede. Het zand werd met name gebruikt door aannemers om daarmee de vroeger zo veel voorkomende zandwegen te onderhouden. Oorspronkelijk was zij eigendom van de Buurt Ede-Veldhuizen, die in 1932 besloot de Eder Kuil (zoals zij vaak genoemd werd) over te dragen aan de gemeente.
In de jaren dertig van de vorige eeuw was er een ernstige economische crisis en Ede kende veel werklozen. Om hier iets aan te doen, was er sprake van een regeling waardoor het mogelijk werd grotere werken in werkverschaffing uit te voeren. In dat kader werden er in Ede allerlei ontginningswerken uitgevoerd, zoals het rechttrekken van beken en sloten en het graven van een grote vijver in Otterlo, die nu bekend staat als “De Zanding”. De gemeente kwam daarbij op het idee om in het kader van die werkverschaffing op de plek van het zandwinningsgat een openluchttheater te realiseren. In 1935 en het voorjaar van 1936 zijn alle werkzaamheden uitgevoerd, waarna het openluchttheater op 1 juli 1936 feestelijk werd geopend.
Bij het ontwerp van het openluchttheater werd gebruik gemaakt van de taluds dieontstaan waren door de zandwinning. Het complex kreeg de vorm van een amfitheater. Een groot rechthoekig speelveld met een podium. Bij de ingang aan de Van Pabstlaan kwamen twee kaartverkoopgebouwtjes, terwijl aan de zijde van de Burgemeester Bootlaan kleedkamers kwamen voor de artiesten. Alles werd uitgevoerd in de stijl van het “Nieuwe Bouwen” (ook wel “Nieuwe Zakelijkheid” genoemd) met toepassing van betonskeletbouw. Tevens werden de hellingen beplant met 5500 bomen en struiken, waardoor het openluchttheater volop in het groen ligt en ’s avonds een feeërieke uitstraling heeft
In de zomermaanden werd er veelvuldig gebruik van gemaakt, zoals tijdens de heideweek en door muziek- en sportverenigingen. In het begin van de Tweede Wereldoorlog vonden er aanvankelijk nog wel enkele uitvoeringen plaats, maar uiteindelijk viel toch het doek en vonden er geen activiteiten meer plaats. Het openluchttheater en de parkachtige omgeving kwam steeds meer in een belabberde toestand te verkeren. Daarnaast bestonden de banken deels uit hout. Door het brandstoftekort vielen die banken ten prooi aan de vele houtjagers. Na de oorlog was de 7e Canadese Infanterie Brigade nog een tijdje in Ede achtergebleven, omdat er onvoldoende vervoersmogelijkheden waren om terug naar Canada te gaan. Om een steentje bij te dragen en om de tijd te doden, hebben de Canadese militairen het theater hersteld. Als dank voor hun inzet is bij de ingang van het openluchttheater een gedenkplaat geplaatst.
In de jaren ’50 en ’60 werd weer volop gebruik gemaakt van het theater: toneelstukken, taptoe’s, voorstellingen van sport- en muziekverenigingen en natuurlijk de Heideweek. Maar het onberekenbare weer en de opkomst van televisie, in combinatie met de hoge onderhoudskosten, maakte de exploitatie van het theater steeds moeilijker. Reden voor de gemeente om te denken aan een andere invulling. Het Openluchttheater ging in andere handen over en is nu eigendom van de Stichting Domus 78, die het theater in erfpacht aan de gemeente heeft uitgegeven.
In 2002 heeft het openluchttheater de status rijksmonument verkregen. Rond 2015 is het theater ingrijpend vernieuwd. Er is een nieuw podium gerealiseerd, recht voor de toeschouwers. En nieuwe drankuitgiftekiosken. Het openluchttheater wordt tegenwoordig intensief gebruikt met tal van optredens. Elk jaar treden er weer bekende en minder bekende artiesten op, maar er zijn ook zogenaamde “lazy sundays” waarbij sprake is van een kleinschaliger evenement. Daarnaast wordt er al diverse jaren een taptoe gehouden en vindt er in het kader van de Heideweek en oecumenische dienst plaats.
Foto’s van Ed Boerkamp.
