De schutsluis maakt deel uit van de Stelling van Amsterdam. Deze verdedigingslinie rondom de hoofdstad is 149 km lang en vormt de grootste kringstelling van Europa. De Nederlandse linie had een unieke tactiek: ze hield de vijand tegen door het land onder water te zetten. De dubbele schutsluis ligt op het terrein van Fort bij Aalsmeer. Schepen gebruikten de sluis als doorvoerhaven. In oorlogstijd kon water uit de Ringvaart naar het Voorkanaal worden geleid om de Haarlemmermeerpolder onder water te zetten. De sluis bestaat uit een boven- en een benedensluis met een tussenkanaal; de bovensluiskolk is via een inlaatduiker verbonden met de fortgracht van het fort.

De Staat der Nederlanden en het bestuur van de Haarlemmermeerpolder sloten op 1 november 1889 een overeenkomst. Daarna legde men de sluis gelijktijdig met de linie aan. Ook de Geniedijk (de scheidingswal tussen noord en zuid) en twee forten kwamen in deze periode tot stand. De aanleg duurde ruim drie jaar. In 1894 was het complex met kanalen klaar en benoemde men K. Rijsdijk tot eerste sluiswachter. Een jaar later droeg de Staat de sluis over aan de polder.

In vredestijd voeren handelsschepen via de sluis met landbouwproducten naar Amsterdam en met suikerbieten naar de fabriek in Halfweg. Tijdens het bietenseizoen werd dag en nacht geschut, en tussen 1913 en 1951 gold zelfs een verhoogd “bietenpeil” om zwaarder beladen schepen door te laten. Rond 1957 kwam een einde aan het scheepvaartgebruik. In 1966 werd de ophaalbrug in de Ringdijk gesloopt, en in 1984 werd de sluis definitief buiten gebruik gesteld: volgestort, afgedamd en voorzien van een damwand. Sindsdien is het complex onderhoudsvrij gebleven en overwoekerd geraakt door begroeiing.

Huidige situatie

Foto’s uit maart 2025 tonen een ernstig verwaarloosde sluis. Tientallen jaren bleef onderhoud uit. Sluisdeuren zijn volledig verdwenen of ernstig aangetast op de waterlijn. IJzeren ornamenten zijn verdwenen of zwaar beschadigd. Het metsel- en voegwerk is sterk vervallen.

In deze periode werd bekend dat het Hoogheemraadschap van Rijnland, eigenaar van de dubbele schutsluis, na inspectie beide sluizen veilig moet maken. Dit betreft zowel de persoonlijke veiligheid (valgevaar voor passanten) als de waterkerende functie. Dit vormde de aanleiding om met Rijnland in gesprek te gaan over hun al langer bestaande restauratieplan.

Toelichting Restauratieplan tijdens OMD

Het restauratieplan richt zich op herstel van de bovensluis. Zo kan de sluis het verhaal van de Stelling van Amsterdam en van het historische bietentransport weer vertellen. We noemen dit een belevenis-restauratie: bezoekers zien straks de contouren van de oude sluis, inclusief de bovenkant van beide sluisdeuren en het bedienwerk. Ook herstellen we het metsel- en voegwerk. Bij de benedensluis blijven de contouren zichtbaar en herstellen we het voegwerk.

Tijdens Open Monumentendag zijn bestuurders van de Stichting Fort bij Aalsmeer aanwezig bij de sluis om de geschiedenis van de sluis en de restauratieplannen toe te lichten.