De Gemeentegrot in Valkenburg is een indrukwekkende kalksteengroeve waar vanaf 1500 tot 1950 op grote schaal mergel werd gewonnen. Deze bouwsteen ontstond miljoenen jaren geleden toen Zuid-Limburg nog een tropische zee was, wat de vele fossielen en schelpen in de wanden verklaart. Eeuwenlang kapten blokbrekers hier de kalksteen los, aanvankelijk zonder vast plan, wat leidde tot een grillig en honderden kilometers lang ondergronds gangenstelsel dat later zorgvuldig in kaart werd gebracht.

Sinds het einde van de 19e eeuw heeft de groeve een unieke toeristische en maatschappelijke functie gekregen. Vanaf 1875 vonden er al rondleidingen plaats en werd het gangenstelsel omgevormd tot een attractie. In de groeve zijn op tal van plaatsen bijzondere kunstwerken, wandschilderingen en mergelreliëfs te bewonderen. Zo maakten studenten van de Amsterdamse Rijksacademie in 1949 onder leiding van vooraanstaande kunstenaars diverse beelden direct in de rotswanden. Daarnaast dienden de gangen door de jaren heen voor uiteenlopende doeleinden, van champignon- en forellenkwekerij tot de iconische locatie voor de jaarlijkse kerstmarkt en zelfs het decor voor een Toppop-opname met Julio Iglesias in 1975.

Dankzij de constante temperatuur van twaalf graden boden de gangen door de geschiedenis heen ook bescherming. Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende de groeve als schuilplaats voor de lokale bevolking én als geheime wapenfabriek. Later, tijdens de Koude Oorlog, werd er een enorme atoomschuilkelder gebouwd die plaats bood aan maar liefst 15.000 mensen. Vandaag de dag herinneren historische elementen zoals de rijksmonumentale toegangspoort, de schuilkapel uit de Franse Revolutie en de ondergrondse verbindingen met omliggende groeves aan dit rijke verleden.