Gebouw De Werkman aan de Zandstraat 44 in Culemborg is een historisch pand met een rijke arbeiders- en sociale geschiedenis.
• Rond 1900: Het gebouw werd opgericht en bij elkaar gespaard met kleine bijdragen (centen en dubbeltjes) van leden van de Rooms-Katholieke Werkliedenvereniging (en
later de Katholieke Arbeidersbeweging, KAB; na 1963 NKV).
• Het deed dienst als het lokale verenigingsgebouw en ontmoetingsplek specifiek voor katholieke arbeiders in Culemborg.
• Bijeenkomsten voor gastarbeiders, stakingsvergaderingen, feestavonden en zelfs het begin van Culemborg Bluesroute vonden in De Werkman plaats.
Gebouw De Werkman heeft een officiële beschermde status, maar het is geen Rijksmonument. Het pand is aangewezen als Gemeentelijk monument vanwege de specifieke architectonische en cultuurhistorische waarde voor de stad.
De status is toegekend op basis van een aantal kenmerken:
• De Gevel: Het pand valt op in het straatbeeld door de karakteristieke in- en uitzwenkende gevel (een typische gevelstijl rond het jaar 1900).
• Cultuurhistorische waarde: Als voormalig katholiek verenigingsgebouw is het een tastbare herinnering aan de periode van de verzuiling en de opkomst van de arbeidersbeweging in Culemborg.
Omdat het een gemeentelijk monument is, mag de buitenkant (en met name de karakteristieke voorgevel) niet zomaar ingrijpend worden veranderd of gesloopt, waardoor het historische karakter voor Culemborg behouden blijft.
In de Eerste Wereldoorlog is de Werkman opengesteld voor de opvang van honderden Belgische vluchtelingen; mannen, vrouwen en kinderen. Zij bleven tot begin 1919.
Aan de buitenkant lijkt De Werkman onveranderd, maar binnenin zijn nu appartementen gemaakt. De bogen aan de zijkant komen ook voor op de groepsopname uit 1900. De mannencongregatie St. Jozef is hier bijeen in De Werkman.
De grote zaal bestaat niet meer. Maar details zijn in de entree nog wel te zien, zoals de oude telefooncel, de grote trap naar het balkon, stoelen en krukken, en de fraaie
golvende balkonrand (nu onderdeel van een woning).
Andere feestzalen uit het midden van de 20ste eeuw:
Het gebouw waar Blokker jarenlang was aan de markt is daarvoor bijna vijftig jaar het City Theater geweest. Een bioscoop met ruimte voor vijfhonderd bezoekers en een belangrijk centrum voor vermaak, toneeluitvoeringen en dansavonden.
Katholiek Culemborg had voor jongeren zijn eigen uitgaansgelegenheid in de Grote Kerkstraat. Later werd dat Partycentrum De Lantaarn, en ook dat verandert in appartementen.
Vanaf de jaren zeventig wordt het steeds stiller in de Culemborgse binnenstad. ‘Get bored in Culemborg’ is een graffiti-spreuk die jarenlang te zien was op het station.