Van hout naar steen

In 1453 werd er op de plaats van de Oosterkerk een houten kapel gesticht, die door de tijd heen steeds meer uitgroeide tot een kerk. Nadat in 1519 ook het koor en het transept in steen waren opgetrokken, stond er een kruiskerk in gotische bouwstijl. Uit deze periode herinneren nog vier houten beeldjes van evangelisten boven in het kruis van de kerk.

Storm

Tijdens een zware storm in 1603 stortten de noordgevel en een deel van het middenschip naar beneden. De restauratie nam dertien jaar in beslag waarbij de ingang werd verplaatst van de Oosterkerksteeg naar het Grote Oost. Er zijn geen bronnen bekend over de architect van de nieuwe voorgevel. Het ontwerp doet echter sterk denken aan de renaissance bouwstijl van Hendrick de Keyser.

Interieur

Aan de herbouw herinneren in het interieur nog de preekstoel, het doophek met banken, enkele banken, het tochtportaal, de spiltrap, de kloklodenkast en twee koperen kronen. Van de achttien oorspronkelijke gebrandschilderde ramen resteert alleen het Admiraliteitsraam uit 1620 in het oosttransept. De overige gebrandschilderde ramen zijn in de 19^e eeuw uit de kerk gebroken en vervangen door ramen in ijzeren roeden van blank glas. Een deel van de oorspronkelijke glazen is terecht gekomen in de Sint Bavo in Haarlem, in het Frans Hals museum en in het Rijksmuseum. Op de tribune valt direct het orgel op met rococosnijwerk. De orgelkas en frontpijpen zijn in 1764 gemaakt door Johann Bätz uit Utrecht. Meer over het orgel in dit filmpje.

Bijna gesloopt

Voortdurend verval leidde tot sluiting van de kerk in 1955. Losgeraakte bakstenen vielen op het orgel en bijna stortte de toren in. Buurtbewoners richtten in 1973 de Stichting Oosterkerk op en kregen zes miljoen gulden bij elkaar om de kerk te laten restaureren. De afgelopen jaren zijn er vier nieuwe glas-in-lood ramen bijgekomen, geschonken door Hoornse families. Bekijk hier een korte film over het nieuwste glas-in-lood raam.

Claes Joest huys

De Oosterkerk is om het Claes Joest huys heen gebouwd, vermoedelijk omdat de toenmalige bewoner zijn pand niet wilde verkopen toen na 1603 de kerk werd herbouwd aan het Grote Oost. De constructie betreft een volledig houtskelet uit begin 17e -eeuw. In het 4,5 meter hoge voorhuis is nog een zogenoemd hangkamertje te zien. Echter, de winkelpui is aangebracht in 1878.