Museum ‘de Heksenwaag’ was eigenlijk vroeger een goederenwaag, bijvoorbeeld voor het wegen van kaas en hennep. Met twee schalen en vele bronzen of koperen gewichten werden de schalen in evenwicht gebracht, dan kon je aan de gewichten aflezen hoe zwaar de kaas was.

Heksenvervolging
In dit museum herleeft de geschiedenis van de heksenvervolging in de 16de en de 17de eeuw. Wanneer werd je van hekserij beschuldigd en wat gebeurde er dan met je? Wat is een heksensabbat? Waarom is de Heksenwaag in Oudewater wereldberoemd? Als bezoeker kun je hier nog steeds de weegtest op de originele weegschaal uit 1482 ondergaan. Ben je geen heks? Ben je niet te licht? Dan ontvang je een persoonlijk bewijs – het Certificaet van Weginghe – en hoef je nergens bang voor te zijn. Voor kinderen is er bovendien een leuke en leerzame speurtocht. De Heksenwaag is uitstekend geschikt voor kinderen, familiefeestjes en zakelijke bijeenkomsten.

Het gebouw stamt uit uit 1594. In dat jaar is besloten om het oude gebouw te vervangen. Het was groter en in ieder geval breder dan het huidige. Beneden was de waag en de verdieping diende ooit als vergaderruimte voor het stadsbestuur. Tot er een echt stadhuis op de Visbrug werd gebouwd. In 1594 besloot men dat de Gasthuissteeg breder moest worden en het nieuwe waaggebouw moest worden ‘ingetogen’. Smaller dus dan het oude, en wel met tien voeten! In de zomer van 2021 zijn er kabels vervangen in de Gasthuissteeg. Daarbij kwam de muur van het oude gebouw bloot te liggen. De oude steeg bleek inderdaad wel heel erg smal te zijn….

De waag in Oudewater was uniek in Europa. Mensen die van hekserij werden beschuldigd en daarmee buiten de samenleving werden geplaatst, ontmenselijkt en ‘anders’ gemaakt, kregen hier een eerlijke kans om hun onschuld te bewijzen. Al decennia wordt dit verhaal over gerechtigheid en menselijkheid verteld in het museum.

Expositie ANDERS?!
De expositie ANDERS?! maakt een verbinding tussen de mechanismen van uitsluiting toen en nu.

Affiches door het hele gebouw tonen een verband tussen de heksenvervolging zoals die vanaf de 13e eeuw plaatsvond waarbij de beschuldigden op de brandstapel eindigden en wat wij tegenwoordig zien op moderne media zoals Facebook en X waarbij de brandstapel, waar eeuwen geleden onschuldige mensen op werden gezet, nu de ‘digitale brandstapel’ is geworden.

Veel kinderen ervaren nog steeds last van pesten op school, er is discriminatie en is homoseksualiteit nog steeds strafbaar in 70 landen en in 11 landen kun je er zelfs voor ter dood veroordeeld worden. Er worden op grote schaal complottheorieën verspreid via internet. Mensen worden nog steeds uitgesloten, minderwaardig behandeld of zelfs (online) veroordeeld. Ook de vrouwenhaat van toen is in het dagelijkse leven van veel vrouwen tegenwoordig nog steeds voelbaar. In Nederland verliest gemiddeld elke 8 dagen een vrouw het leven als gevolg van femicide.

Deze expositie trekt lijnen van de historische heksenvervolgingen naar de huidige maatschappelijke uitdagingen rond uitsluiting en discriminatie.