De Fraeylemamolen, Groenedijk 2a, Slochteren

Algemeen
In de voormalige gemeente Slochteren staan zes grote molens. Zij zijn duidelijke symbolen in het landschap. We hebben drie korenmolens Stel’s Meulen in Harkstede, de Entreprise in Kolham en Windlust in Overschild en drie poldermolens: de Fraeylemamolen, de Groote Poldermolen en De Ruiten. Met behulp van korenmolens, oorspronkelijk gebouwd in de tweede helft van de negentiende eeuw, zorgden de molenaars bijna letterlijk voor ‘brood op de plank’. Helaas zijn de korenmolens uit Slochteren, Schildwolde, Hellum en Siddeburen van het toneel verdwenen. In Hellum en Siddeburen zijn nog duidelijke sporen aanwezig. De drie huidige poldermolens zorgden er met hun bemaling van het ‘lage land’ voor, dat het land gebruikt kon worden voor het verbouwen van het koren, dat later weer zou worden gemalen in de korenmolens.

Molenaar zijn is een ambacht
Volgens de molenaars is er niets mooier dan een draaiende molen in het landschap. Om molens te kunnen laten draaien zijn vakmolenaars nodig. Er komt veel kijken bij het bedienen van een molen. Niet alleen moet een molenaar inzicht hebben in de techniek van de molen, ook het weer en de kennis daarvan zijn van groot belang. Ook andere aspecten als veiligheid op en rond de molen zijn een belangrijk onderdeel van het werken met de molen. Vroeger leerde de molenaar vaak het vak van zijn vader. De opleiding tot een goed ambachtsman lag daarmee Molen de Ruiten voor een groot deel in eigen hand. Een leerling kon wel via het Gildesysteem ervaring opdoen bij andere molenaars en zo op wat breder vlak de fijne kneepjes van het vak leren. Natuurlijk had een beetje molenaar ook knechten op de molen die meestal de minder leuke karweitjes voor hun rekening moesten nemen. Maar de molenaar deed ook veel zelf, het scherpen (billen) van de maalstenen bijvoorbeeld. Of, bij andere types molens zoals de industriemolens, verstand hebben van olie slaan, hout zagen, papier maken en noem maar op. Al die verschillende molens hebben specifieke werktuigen waar je niet alleen mee moet kunnen werken. Je wilt er ook een goed product mee afleveren en om dat te blijven doen moet je ze ook goed onderhouden. Men zegt dat molens Nederland groot hebben gemaakt. Dat is waar. Al die jaren ook nog eens met droge voeten, met dank aan de niet aflatende inzet van watermolens en hun mulders. Deze moesten vaak bij nacht en ontij werken, wanneer er maar wind was. Vergis u niet, zeker bij die watermolens was het niet alleen maar mannenwerk. Hun echtgenotes draaiden (om in de beeldspraak te blijven) er overdag vaak voor op om de molen in de gaten te houden. De mannen verdienden ;bij de boer vaak bij, omdat het werken op een watermolen niet voldoende loonde. De korenmolenaars leken het een stuk beter te hebben, maar ontsnapten door hun gedrag ook niet aan volksspot&# ‘De bakker, de mulder en de sarrie. ’t Is aalmoal ain pakkelarrie’.
In deze omgeving zien we dat er vele watermolens hebben gestaan die veelal decennia lang werden bediend door opvolging in families. Van vader op zoon. Dit was bij enkele korenmolens ook het geval, alhoewel het daar wel voorkwam dat het molenaarsbedrijf werd verkocht en er iemand anders kwam werken. Tegenwoordig kennen wij de opleiding tot vrijwillig molenaar. Onder toezicht van de Vereniging De Hollandse Molen kun je bij een instructeur-molenaar, benoemd door het Gilde van Vrijwillig molenaars, lessen volgen en een landelijk erkend diploma halen. Je bent daarmee weliswaar geen vakmolenaar, tenzij je het zo naar je zin hebt dat je erkend wilt worden door het Ambachtelijk Korenmolenaars Gilde. In onze provincie zijn er enkele vaklui die net als 500 à 600 jaar geleden ook nu nog het graan malen ‘op de wind’. Prachtig! Oh, en die opleiding? Dat kan al dichtbij op watermolen De Groote Polder aan de Groenedijk in Slochteren.

Groenedijk: Klein Kinderdijk
De Groenedijk loopt van het Slochterdiep in Slochteren tot aan de Ruitenweg in Froombosch en werd waarschijnlijk al in de middeleeuwen aangelegd om het akkerland te beschermen tegen het zure veenwater dat door de Slochter- en Scharmer Ae werd afgevoerd naar het noorden. Op de dijk is later de weg aangelegd. Hier stond de ouderlijke woning van Kornelis ter Laan, de woning is afgebroken. Langs de Groenedijk staan drie poldermolens: De ‘Fraeylemamolen’ van de Grote Oosterpolder (ook wel Meneers Meulen genoemd), De ‘Groote Poldermolen’ van de Groote Polder en ‘De Ruiten’ van de Ruitenpolder. De molens hebben o.a. door een grote verkaveling hun oorspronkelijke functie verloren, maar zijn wel maalvaardig. Rond 1970 werden de molens overgedragen aan de Slochter Molenstichting. In 2011 kreeg de poldermolen ‘De Ruiten’ flink herstel; zo werd de vijzel vernieuwd waardoor de molen voor het eerst sinds 1973 weer water kan verzetten en daarnaast kreeg de molen een nieuwe roede. Ook is een nieuw ‘circuit’ aangelegd, zodat de molen weer water kan opmalen. Een dergelijk circuit wordt ook bij de ‘Groote Poldermolen’ aangelegd. Al met al verricht de molenstichting veel werk om het molenbezit goed te onderhouden en het voor molenaar en publiek veilig open te kunnen stellen. De Groote Poldermolen is onlangs gerestaureerd.

Molenstichting

De Slochter Molenstichting is in 2015 gefuseerd met de Molenstichting Oldambt. Het is nu Molenstichting Midden- en Oost Groningen. De nieuwe stichting heeft de zorg voor twaalf molens en is daarmee één van de grootste molenbezitters van de provincie Groningen. Zie: www.msmog.nl