Monument

Sociëteit Tot Nut ende Vermaeck

Zo

Adres

Het Kasteeltje 2a, Grave

In het kort

  • Met live muziek van Bert en Koos

Openingstijden

zo 13 sep. 12:00 - 17:00

Achtergrondinformatie uitklap icoon

De Sociëteit is geopend ter bezichtiging waarbij men van de leden uitleg kan krijgen over het gebouw en de Sociëteit als vereniging.

De “Sociëteit Tot Nut ende Vermaeck”, werd opgericht in 1788, toen nog als herensociëteit. Bij de oprichting stelde de vereniging zich tot doel “om het gezellig verkeer te bevorderen en de samenleving onder de leden te veraangenamen”. Tegenwoordig wil de Sociëteit haar leden gelegenheid geven tot ontwikkeling, gezellig verkeer en gepaste ontspanning.” Cultuur, muziek en lezingen vallen onder het kopje ‘Nut.’ Onder ‘Vermaeck’ vallen biljarten, kaarten, darten, de fotoclub en de mogelijkheden tot ontmoeting van andere leden.

In 1841 kocht de Sociëteit het “Kasteeltje” voor een bedrag van fl. 4.000,- waarmee de vereniging voor het eerst een eigen gebouw kreeg. In 1876 werd het gebouw afgebroken en geheel opnieuw opgetrokken voor een bedrag van fl. 7573,12. De gevelsteen aan de voorgevel van het huidige gebouw herinnert aan de eerste steenlegging. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de Sociëteit van 1942 tot 1946 gevorderd voor evacués uit de kuststreek. Omdat het gebouw van tijd tot tijd aan een renovatie toe was, waarvoor geen financiën beschikbaar waren, werd stukje bij beetje de mooie grote tuin verkocht. Na een ingrijpende grote renovatie in 1979 volgde de laatste bouwkundige aanpassing van de hal en bovenzaal in 2001.

Sociëteitsgebouw  bevindt zich in de oostelijke hoek van het oude centrum van Grave. Het betreft een langgerekt, vrijstaand, eclectisch bouwwerk uit 1876. In 1978 is het pand gerestaureerd. De achtergelegen tuin is enkele jaren later voor het grootste deel bebouwd. Het pand (zonder de restanten van de tuin) is gelegen binnen het beschermde stadsgezicht van Grave. Het tweelaags gebouw heeft een rechthoekige plattegrond en wordt gedekt door een schilddak met oud Hollandse pannen. De symmetrisch opgezette voorgevel met middenrisaliet en hoeklisenen heeft zeven vensterassen. De begane grond is in blokverband gepleisterd en wordt afgesloten met een geprofileerde cordonlijst: de beletage is in handvorm baksteen opgetrokken en wordt bekroond door een gestuct fries met een geprofileerde, ter hoogte van risaliet en lisenen door consoles ondersteunde, houten blokgoot. In de risaliet is op de begane grond een getoogde paneelvleugeldeur met gietijzeren roosters en handgrepen opgenomen. Op de etage worden een tweetal gekoppelde T-vensters met gestucte, geprofileerde omlijsting en een kuif, door een segmentboognis omvat. Er boven is op het fries de tekst: 11 sociëteit” aangebracht. In de as van de risaliet is op het dak een dakkapel met piron en rondboogvenster geplaatst. In de overige vensterassen zijn op de beletage T-schuifvensters in gestucte, geprofileerde omlijstingen met kuiven en hardstenen dorpels, geplaatst. Op de begane grond bevinden zich eenvoudige, door een middenstijl gedeelde vensters. De zijgevels en de achtergevel zijn opgemetseld in handvorm baksteen. In de achtergevel zijn op de etage T-schuifvensters aangebracht. Tegen deze gevel staat over de gehele breedte een gietijzeren veranda, die correspondeert met het vloerniveau van de beletage. De eenvoudig gedetailleerde gietijzeren kolommen dragen een lessenaardak, belegd met golfplaat. In het interieur leidt een houten trap naar de beletage, waar over de gehele breedte van het gebouw een feestzaal is gesitueerd. Het plafond heeft stucdecoraties.

Het sociëteitsgebouw is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorisch belang als voorbeeld van een sociaal-economische en culturele ontwikkeling, namelijk de stichting van gebouwen voor ontspanning door de plaatselijke elite in het bestaande stedelijk weefsel en als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van het ontspanningsgebouw. Het heeft architectuurhistorische waarde vanwege de eclectische stijl. Tevens is het waardevol vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek. Het object heeft ensemblewaarde als onderdeel van een groter geheel, dat cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van nationaal belang is. Het gebouw is belangrijk vanwege de gaafheid van het ex- en interieur.

Wist je dat?

1. Oprichting
Het ontstaan van de huidige Sociëteit is toe te schrijven aan het feit dat de eigenaar van een vroegere chocolademakerij in het huis “De Wijnberg” in de Oliestraat, de huur opzegde aan de Burgersociëteit die daar gevestigd was. We schreven toen 20 mei 1788. Daarop ging die Burgersociëteit ter ziele, maar onmiddellijk nam een aantal leden het initiatief om een nieuwe vereniging op te richten. Deze poging had spoedig succes en op 5 augustus 1788 werd een nieuwe Sociëteit opgericht, die zich noemde “Sociëteit Tot Nut en Vermaak” en zich vestigde in het huis “De Pelikaan” aan de Brugstraat. De pelikaan is nog te zien boven de hoofdingang van het huidige Sociëteitsgebouw. Een nieuw reglement werd door de 24 leden ondertekend en er werd een kastelein aangesteld. Als oprichters worden beschouwd J.A. Krieger en H.J. Giebe. Zij waren met de heren Verhorst, van Elswyck en Peypers de eerste commissarissen van de nieuwe vereniging.

2. Naam, doel en zinspreuk
De oorspronkelijke naam was “Sociëteit Tot Nut en Vermaak” . Zo’n 30 jaar geleden is de naam gewijzigd in “Sociëteit Tot Nut ende Vermaeck”, waarschijnlijk om de naam oud te laten lijken. Omdat de naam ook vastligt in de statuten, blijft deze voorshands gehandhaafd. Bij de oprichting stelde de vereniging zich tot doel “…..om het gezellig verkeer te bevorderen en de samenleving onder de leden te veraangenamen”. Tegenwoordig wil de Sociëteit haar leden gelegenheid geven tot ontwikkeling, gezellig verkeer en gepaste ontspanning.” Het zinnebeeld is vanouds geweest de oranje appel, omgeven door een laurier- en olijftak. We moeten ons realiseren dat de oprichting in 1788 samenviel met de spanningen tussen de patriotten en de prinsgezinden, zodat de oranje appel daarop kan slaan.

3. Vestigingen
kocht de Sociëteit het “Kasteeltje” voor een bedrag van fl. 4000,- waarmee de vereniging voor het eerst een eigen gebouw kreeg. In 1876 werd het gebouw afgebroken en geheel opnieuw opgetrokken voor een bedrag van fl. 7573,12. De gevelsteen aan de voorgevel van het huidige gebouw herinnert aan de eerste steenlegging. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de Sociëteit van 1942 tot 1946 gevorderd voor evacués uit de kuststreek. Omdat het gebouw van tijd tot tijd aan een renovatie toe was, waarvoor geen financiën beschikbaar waren, werd stukje bij beetje de mooie grote tuin verkocht. Na een ingrijpende grote renovatie in 1979 volgde de laatste bouwkundige aanpassing van de hal en bovenzaal in 2001, waarna deze ruimten warmte uitstralen, die uitnodigt om daar enkele uren te vertoeven.

4. Leden
Bij de oprichting in 1788 bedroeg het aantal leden 24. Door de jaren heen steeg het aantal gestadig tot 130 in 1980. Momenteel kent de vereniging zo’n 250 leden en de animo om zich aan te sluiten bij de Sociëteit blijft toenemen. Het veelbesproken systeem van ballotage werd geleidelijk aan versoepeld, totdat in 1965 de aanneming van nieuwe leden in handen werd gelegd van een ballotagecommissie en 10 jaar laten maakte de ballotage plaats voor een tijdelijk lidmaatschap. Vandaag de dag kan ieder die zich aangetrokken voelt tot de Sociëteit zonder enige belemmering lid worden.

5. Bestuur
Bestuur anno 1915 Bij de oprichting bestond het bestuur uit vijf personen: -De voorzitter, die toen ‘president’ werd genoemd -vier bestuursleden, die toen ‘commissarissen’ werden genoemd. Sinds de statutenwijziging van 1979 bestaat het bestuur uit 7 personen.

6. De kastelein
Vanaf de oprichting werd de Sociëteit in eigen beheer geëxploiteerd en werd voor de dagelijkse gang van zaken een kastelein ingehuurd. De bekendste was Harrie Hageman, die meer dan 50 jaar zijn beste krachten aan de Soos heeft gegeven. Na het overlijden van Hageman is de Sociëteit in handen van enkele huurders.

Aanvullende informatie is te vinden in het boekje: ‘Vlegeljaren van de Soos Tot Nut en Vermaak’.

Copyright © 2022 SOCIËTEIT GRAVE , Alle foto’s op deze site zijn geplaatst met toestemming van de leden, de rechten erop blijven onverdeeld bij de fotograaf.

Deel dit monument

Adres

Het Kasteeltje 2a, Grave

In het kort

  • Met live muziek van Bert en Koos

Openingstijden

zo 13 sep. 12:00 - 17:00

Achtergrondinformatie

Type monument:
Monument van ontspanning
Oorspronkelijke functie:
Sociëteit
Bouwperiode:
1876
Huidige functie:
Sociëteit
Monument status:
Rijksmonument
bekijk alle monumenten in
Grave