Een in 1924 in sobere Waterstaatsstijl gebouwde Hervormde ZAALKERK in de kern van het dorp Gieterveen. Een discussie over het christelijk onderwijs leidde in 1924 tot een afscheiding door Vrijzinnig Hervormden van de Nederlands Hervormde kerk. De afgescheiden hervormden stichtten hierna deze kleine hervormde kapel. Het kerkgebouw vormt een historisch-functioneel ensemble met het nabijgelegen kerkelijke complex Broek 5 en 7, waarvan de kerk is aangewezen als beschermd rijksmonument, en de bijbehorende pastorie in procedure is om te worden aangewezen als provinciaal monument.
Het kerkgebouw ligt beeldbepalend op een belangrijke hoek in de kern van Gieterveen. Tijdens de inventarisatie in 2008 vond een interne verbouwing van de kerk tot multifunctionele ruimte plaats. Een nieuw opgetrokken bakstenen muurtje vormt de erfafscheiding en volgt langs het trottoir de ronding van de weg.
Omschrijving

De eenvoudige uit vier traveeën bestaande ZAALKERK op rechthoekige plattegrond is opgetrokken in rood/bruine baksteen op een trasraam van dezelfde steen. Het gebouw wordt gedekt door een zadeldak waarop een grijs gesmoorde platte Muldenpan. Langs het dak een zinken bakgoot op gootbeugels en een sober geprofileerde houten windveer. Op de nok aan de noordzijde een eenvoudige houten dakruiter met vierkante doorsnede; uitkragende houten dakvoet op klossen; zinken spits; luidklok.
De gevels worden geleed door lisenen en hoeklisenen, tegen de zijgevels uitkragend ter plaatse van de goot. Tussen de lisenen rondboogvensters met gietijzeren tracering, rollaag en gemetselde lekdorpel. In de topgevel aan de zuidzijde een rondvenster met een kunstwerk uit 1957 door Joop de Groot. Het kunstwerk, in de vorm van een gebrandschilderd glas-in-lood, beeldt een witte duif af met daaronder een boek met de Alpha en Omega-tekens.
De entree is gelegen tussen de lisenen in het midden van de symmetrische voorgevel en bestaat uit een dubbele opgeklampte rondboogdeur onder gemetselde rondboog; natuurstenen onderdorpel. Boven de entree een radvenster in rollaag met gietijzeren tracering en een decoratief smeedijzeren staafanker in de topgevel.

www.provincialemonumentendrenthe.nl

In Gieterveen staan twee kerkgebouwen, één uit 1841 en één uit 1924. De laatstgenoemde is sinds 22 december 2004 eigendom van de Stichting Oude Drentse Kerken. Zij heeft het gebouw als geschenk gekregen van de Vereniging Vrijzinnig Hervormden Gieterveen. Reden hiervoor is dat de vereniging zichzelf opheft om op te kunnen gaan in de Samen-Op-Weg gemeente. De kerkgangers van deze nieuwe gemeente komen bijeen in de andere kerk. Om het kerkje toch te behouden als beeldbepalend element in het dorp is besloten het over te dragen aan de Stichting Oude Drentse Kerken.

Rond 1900 stimuleerde de overheid dat in tal van dorpen kerkgebouwen werden gebouwd, Ook het kerkje in Gieterveen uit 1841 werd op initiatief van de overheid hier neergezet. In Gieterveen wilde men al een paar jaar een eigen gemeenschap om zo los te komen van Gieten; ze hadden dit verzoek aan de koning gericht. De afstand tot dit dorp was te groot en de wegen waren vaak onbegaanbaar. De beschikking om de Nederlands Hervormde kerk op te richten kwam in november 1839, mede dankzij steun van de kerkenraad van Gieten en het provinciaal bestuur.

Bron: Kwartaalblad 45 van Stichting Het Drentse Landschap (maart 2005)