

Boven op de Schaelsberg, in het bos tussen Valkenburg en Walem, ligt een tot de verbeelding sprekende kluizenaarswoning met kapel. Het unieke complex is gebouwd uit lokaal mergelsteen in opdracht van de kasteelheer van Schaloen. Al in de vijftiende eeuw stond op deze plek een kapel, die in 1715 werd uitgebreid met een schip en een oksaal. De kluizenaarswoning zelf stamt uit 1688 en is door de eeuwen heen diverse malen verbouwd. Van 1688 tot 1930 boden de gebouwen onderdak aan zestien opeenvolgende kluizenaars, die allen hun eigen sporen hebben achtergelaten. Rondom de kapel en de woning staan veertien kruiswegstaties in een kring opgesteld, wat bijdraagt aan de serene sfeer op het terrein. Sinds 1758 vormt de locatie het decor voor de jaarlijkse Sjaasbergergank op de laatste zondag van juni, een eeuwenoude bedevaart die inmiddels is erkend als UNESCO Immaterieel Cultureel Erfgoed. Een klim naar deze historische plek beloont bezoekers bovendien met een schitterend uitzicht over het omringende Geuldal.
Het monument sluit prachtig aan bij het thema van Open Monumentendag 2026 door verhalen over geloof, schuilplaatsen en samenkomen te verbinden. Toen stadhouder Willem III het protestantisme naar het zuiden bracht, ontstond in de katholieke enclave Schaloen behoefte aan ver ver verankerde geloofsbeleving. Zo werd rond 1689 de kluis gebouwd voor een ontheemde monnik om zijn geloof in alle rust uit te dragen. In tijden dat openbare missen verboden waren, vonden bewoners vindingrijke alternatieven door de mis op het katholieke kerkhof van Schin op Geul te vieren. De traditionele Sjaasbergergank en het aansluitende feest bij de Kluis lieten zien hoe monumenten en tradities mensen zelfs in roerige tijden bleven verbinden.