De Dorpskerk is het oudste gebouw van Zoeterwoude en vormt al eeuwenlang het hart van het dorp. Het is een laatgotische kruiskerk, waarbij de plattegrond de vorm van een kruis heeft. Het koor, de ‘bovenkant’ van het kruis, is het oudste deel van het huidige gebouw en werd rond 1475 gebouwd. De toenmalige katholieke kerk was gewijd aan de heilige Lebuïnes.
Tijdens het Beleg van Leiden in 1574 werd Zoeterwoude bezet door Spaanse troepen. Bij het Ontzet van Leiden staken de geuzen de kerk in brand. Grote delen bleven daarna lange tijd als ruïne achter.
Vanaf 1615 werd de kerk herbouwd voor de protestantse gemeenschap. De verwoesting van de kerk maakte deel uit van een veel grotere vernietiging, waarbij vrijwel het hele dorp werd platgebrand om de Spanjaarden geen onderdak meer te bieden.
In de eeuwen daarna werd de kerk verschillende keren hersteld, onder meer na zware stormen in 1717 en 1737. Een ingrijpende restauratie vond plaats tussen 1949 en 1955 onder leiding van architect Piet der Sterre, specialist in monumentenzorg.
Sinds 1968 zijn zowel de kerk als de toren aangewezen als rijksmonument. In de toren bevindt zich een bijzonder mechanisch smeedijzeren klokuurwerk uit 1722. Ook binnen zijn fraaie historische elementen te bewonderen, waaronder een preekstoel uit het midden van de 17e eeuw en tekstborden uit 1661.
Het huidige orgel is eveneens een monument op zich. Het werd in 1869 gebouwd door de firma L. van Dam en Zonen. Dit orgel stond oorspronkelijk in het Friese Jirnsum en kreeg in 2013, na restauratie en overplaatsing, een nieuw thuis in de Dorpskerk van Zoeterwoude.
In het jaar waarin de gemeente Zoeterwoude 750 jaar bestaat, vertelt de Dorpskerk als geen ander monument het verhaal van de veerkracht van het dorp. Oorlogen, stormen en eeuwen van verandering hebben hun sporen nagelaten, maar de kerk staat nog altijd trots in het centrum van de gemeenschap.
