De Dorpskerk is het oudste rijksmonument van Barendrecht, een gebouw met zeer grote cultuurhistorische waarde. Het gebouw werd ingewijd op 2 mei 1512, als Rooms-katholieke kerk en het is sinds 1574 eigendom van de Hervormde Gemeente Barendrecht en sinds 2013 van diens rechtsopvolger de Protestantse Gemeente Barendrecht. Ter gelegenheid van het 500-jarig bestaan van de kerk heeft de rijksoverheid in 2012 de status van internationaal beschermd monument verleend aan ‘het oudste huis van Barendrecht.

Het Evangelie van Jezus Christus was al vroeg bekend in deze streek. Er is al omstreeks het jaar 1100 sprake van een kerk in het ambacht Carnisse. Qua ligging wordt gesproken over het eilandje ‘Den Ouden Dijck’. Bekend is dat deze omgeving in 1361 werd bedijkt, maar in 1374 overstroomde het hele gebied inclusief die kerk, die op een terp was gebouwd, om de kerk ten tijde van overstromingen bescherming te bieden. Nadat de oorspronkelijke kerk (die mogelijk op dezelfde plaats heeft gestaan als de huidige Dorpskerk) bij de overstroming van 1374 verloren ging, werd de parochie opgeheven en waren de overgebleven mensen van het zwaar gehavende dorp kerkelijk aangewezen op Heerjansdam. De huidige Dorpskerk is dus niet de eerste kerk van wat nu de gemeente Barendrecht is!

Het oudste document, dat spreekt van een kerk in (West) Barendrecht, is een akte gedateerd 18 februari 1264. Deze, in het Latijn gestelde, akte bevindt zich in het nationaal archief. Daarin staat onder meer beschreven de stichting van een kerk in Barendrecht, verder wordt vermeld dat het patronaatsrecht van deze kerk toebehoort aan de Abdij van Sint Paulus te Utrecht. De abt bezat het patronaatsrecht. Dit betekende dat hij bevoegd was priesters te benoemen. Op 7 april 1510 deed hij afstand van dat recht en gaf hij het over aan de ambachtsvrouw van Carnisse en sinds 1491 óók van West-Barendrecht, Elisabeth van Loon van Moerkercken (1454-1514). Tevens verleende de abt haar toestemming voor de bouw van een parochiekerk in het nieuw bedijkte gebied van haar ambachten.

In 1510 werd begonnen met de bouw van de huidige kerk. Het polderbestuur, het Heemraadschap, heeft de Dorpskerk gesticht en de bouwmaterialen ervoor aangekocht. Overigens blijkt uit een telling in het jaar 1515 dat Barendrecht toen zo’n 250 parochianen telde. Overigens zijn er bij de restauratie van de kerk in 1960/1962 in het schip van de huidige kerk resten gevonden van een muur, die erop zouden kunnen wijzen dat er nog een kapel van veel oudere datum op deze locatie heeft gestaan. Helaas is daar bij de toenmalige restauratie geen aandacht aan geschonken en ook niet gefotografeerd. De Dorpskerk verbergt dus nog steeds een geheim . . .

De oorspronkelijke Dorpskerk was een één-beukige kerk met een driezijdige koorsluiting en dus veel kleiner dan het huidige gebouw. Ruim de helft van haar eeuwenoude bestaan heeft de kerk deze geringe omvang gehad.

Hoe de dakruiter er uit heeft gezien, is niet bekend. Maar omdat de huidige luidklok er al in hing, moet die ongeveer zo groot zijn geweest als de huidige toren. Zoals gebruikelijk voor kerken uit die periode ligt ook deze historische kerk ‘georiënteerd’, dat wil zeggen dat de kerk is gebouwd met het altaar gericht naar het oosten gericht op het ‘Heilige’ Jeruzalem.

De kerk werd ingewijd op 2 mei 1512. Dat betekent dat het kerkgebouw in 2012 vijfhonderd jaar bestond, hetgeen op indrukwekkende wijze is gevierd. Het tot nu toe best bewaarde geheim van de Dorpskerk is de naam van de heilige naar wie het godshuis is genoemd bij de inwijding. Er is in de afgelopen jaren diepgaand onderzoek gedaan naar dit geheim, maar het is nog steeds niet bekend!