Het huidige gemeenlandshuis in Spaarndam werd in 1641 gebouwd in de stijl van architect Pieter Post, oorspronkelijk als timmerhuis naast het toenmalige gemeenlandshuis. Dat oudere pand, het Huis te Oosterwaal, was rond 1600 bekend als woning van het bestuur van het Hoogheemraadschap van Rijnland, maar werd na 1728 geleidelijk gesloopt.

Door de eeuwen heen kwam het bestuur van Rijnland hier af en toe vergaderen, meestal na een inspectie van de dijk en de sluizen. Belangrijker nog was de functie als woonhuis van de opziener: bekende waterstaatkundigen als Cruquius, Brunings en Conrad hebben er gewoond. Ook was er een reparatiewerkplaats en lagen er dijkmaterialen opgeslagen. Die plek was geen toeval, want vlak bij de kwetsbare Spaarndammerdijk, de zwakste schakel in de zeewering, moest Rijnland bij stormweer onmiddellijk over materialen en werklieden kunnen beschikken.

Een bijzonder detail is het luiklokje op het dak, met het jaartal 1524. Dit klokje riep bij dreigend overstromingsgevaar het zogenaamde dijkleger op. Na de afsluiting van het IJ in 1872 en de aanleg van het Noordzeekanaal in 1876 verdween het directe gevaar van het water en hoefde het klokje niet meer te luiden.

Activiteit
Op het terrein van het Gemeenlandshuis zijn dit weekend vele activiteiten. Zie de activiteitentegel hiernaast.