Nieuw Werklust is een voormalige kleiwaren- en dakpannenfabriek aan de Oude Rijn in het buurtschap Groenendijk aan de Rijndijk in Hazerswoude-Rijndijk. De huidige historische gebouwen dateren grotendeels uit de tweede helft van de 19e eeuw. Er werden dakpannen, bloempotten en schoorsteenpotten gemaakt. Het monumentale complex omvat onder meer een kantoor, ovengebouw, loods, droogloods en een directeurswoning.

De fabriek is van cultuur- en architectuurhistorisch belang vanwege de herinnering aan de vroeger florerende klei-industrie langs de Rijn en vanwege de grote ensemblewaarde van de onderdelen. Tevens is het complex met de schoorstenen van stedenbouwkundige van waarde vanwege de beeldbepalende situering aan de Rijndijk.

Complex

Het complex bestaat uit diverse gebouwen die in meerdere fases tot stand zijn gekomen en die in de loop der tijd aangepast zijn aan de wijzigingen in het productieproces. Aangewezen als rijksmonument zijn de aan de Oude Rijn gelegen in directeursvilla, een cluster bestaande uit kantoor, ovengebouw en twee loodsen, een schaftlokaal tevens opslaggebouw uit ca. 1930, een loods voor het maken van potten voor schoorstenen, een fabriekshal uit 1937, een houten kolen- en turfloods, twee loodsen, een kleibereidingsloods voor de voorbewerking van klei, een droogloods, twee ovengebouwen en een tweede droogloods (een derde droogloods is in de jaren 50 van de 20e eeuw deels afgebrand). De ovens zijn nog niet ontmanteld. Ook gereedschap, oude machines, kruiwagens, stempels, ovens, dakpannen, potten, zijn nog aanwezig. De vijf evenwijdig aan de weg gelegen arbeiderswoningen maken ook deel uit van het beschermde deel van het complex. Een viertal geschakelde nieuwere loodsen ten westen van het toegangspad zijn buiten de aanwijzing als rijksmonument gehouden.

Vanwege de slechte onderhoudssituatie is het betreden van het complex verboden. De schoorstenen, waarvan één gebouwd in 1913 door De Ridder en één uit 1930, zijn in slechte staat. De laagste schoorsteen staat scheef en de metalen ringen rondom hebben deels hun greep verloren.

Inmiddels staat het complex sinds 2011 buiten gebruik. Omdat na de stopzetting van de activiteiten geen onderhoud werd verricht is de bouwkundige conditie van het complex sterk achteruitgegaan. Op initiatief van de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) is een procedure aangespannen bij de gemeente Rijnwoude, waarna uiteindelijk in 2013 de eigenaar veroordeeld werd tot het wind- en waterdicht maken van het rijksmonument. Voor eind 2026 werkt de eigenaar een kader uit voor de herontwikkeling. Hopelijk leidt dat tot actie want het complex vervalt steeds meer.

Nieuw Werklust is het meest typerende themamonument als voor beeld van bedreigd erfgoed dat hopelijk nog een nieuwe bestemming krijgt waardoor het (deels) behouden kan blijven.

NB Vanwege instortingsgevaar NIET Open! Niet het terrein betreden. Alleen vanaf de weg te bekijken.