De Sint-Nicolaaskerk in Dwingeloo dateert uit de 13e eeuw. De huidige torenspits werd, nadat de bestaande spits wegens achterstallig onderhoud was ingestort, in 1631geplaatst op initiatief van Rutger van den Boetzelaer, bewoner van de havezate Batinge en drost van Drenthe.

Dwingeloo had in 1923 haar eigen ‘Notre Dame’; in 2023 was het 100 jaar geleden dat er een grote brand woedde in Dwingeloo waarbij negen boerderijen, een logement, de synagoge en de Nicolaaskerk in vlammen opgingen en totaal werden verwoest. De Nicolaaskerk is daarna volledig in oude luister hersteld.

Aan de bouw van de Sint Nicolaaskerk in Dwingeloo is de sage verbonden van de juffer van Batinge. Deze juffer reed tijdens de bouw van de kerk elke dag langs, omdat ze een oogje had op de bouwmeester. De bouwmeester was ook niet ongevoelig voor haar schoonheid en raakte dermate van de wijs, dat hij zijn werk niet meer naar behoren kon verrichten. Door ingrijpen van de drost van Drenthe en haar vader, de heer van Batinge, werd de juffer op reis gestuurd. Aan de vooravond van haar vertrek ontmoetten de twee geliefden elkaar nog eenmaal. Samen zagen zij de volle maan opkomen boven de toren. Toen wist de bouwmeester welke vorm de nieuwe torenspits moest krijgen: namelijk de vorm van een bloembol, ui of op zijn Drents ‘Siepel’.

Na voltooiing van het werk zouden beiden alsnog getrouwd zijn.

De kerk en de toren zijn in 2022 van binnen omvangrijk gerestaureerd en is de kerk met respect voor haar geschiedenis, verduurzaamd. Voorafgaande aan de restauratie is een uitvoerig bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd waaruit blijkt dat deze bijzondere kerk ruim 200 jaar ouder is dan voorheen werd aangenomen!

Sinds 2024 is het interieur verrijkt met de volledig gerestaureerde deuren van het orgel dat Rutger van den Boetzelaer  en zijn vrouw Battine van Loen in 1665 aan de kerk hadden geschonken. Het orgel zelf is in 1898 afgebroken en vervangen door een nieuw orgel.