De Oude Gouwsboom is een historische waterpoort die stamt uit het einde van de zestiende eeuw. De poort vormt de verbinding van de Vestinggracht met Handvastwater en Oude Gracht.

De eerste Oude Gouwsboom dateert uit 1550 en was gevestigd bij de vestingwal, vlakbij de Christoffeltoren. De tweede Oude Gouwsboom komt uit de periode na 1590 en is onderdeel van de verdedigingswerken van Enkhuizen.
Boeren konden door de Oude Gouwsboom, de Boerenboom en de Ketenboom van de stadsgrachten naar de sloten varen. Bij gevaar of hoog water werden de bomen afgesloten met stalen luiken. De ‘schuif’ om de poort te sluiten is voor het laatst gebruikt in de Tweede Wereldoorlog, toen gevreesd werd dat de Duitse bezetter West-Friesland onder water zou laten lopen.
De benaming ‘boom’ komt van de boomstam die aan kettingen vastzat en voor de poort dreef en werd weggehaald als de schipper naar binnen mocht.

De vestingwal is ontworpen door de Alkmaarse burgemeester Adriaan Anthonisz en is een voorbeeld van het zogenaamde oud Nederlandse vestingstelsel. Pas na het vervallen van de vestingwet in 1874 was het mogelijk om de wallen te slechten, te bebouwen of te beplanten. Omdat er binnen de vest ruimte genoeg was duurde het tot ongeveer 1955 voordat men bouwgrond buiten de oude stad nodig had. Gelukkig besloot men toen de vest ongemoeid te laten. Op twee punten, de Boerenboom en de Oude Gouwsboom kan men de stad varend binnenkomen of verlaten. Dat was noodzakelijk omdat tot in de 20e eeuw veel land in de polder rond de stad alleen per schuit bereikt kon worden. De Oude Gouwsboom is zeer recentelijk gerestaureerd. Het mechanisme om met een schuif de doorgang af te sluiten werkt nog steeds. Voor het laatst is het tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt. De Duitsers hadden in het laatste oorlogsjaar de Wieringermeer onder water gezet en de Enkhuizer bevolking was bang dat ze de West-Friese dijken ook zouden laten springen.

Bij de Oude Gouwsboom is de projectleider aanwezig tussen 14.00-15.00 uur om een toelichting te geven op de restauratiewerkzaamheden.