De Rode Molen, gebouwd ca. 1632, is een poldermolen met stalen vijzel, type wipmolen. De molen is sinds 1991 eigendom van de Rijnlandse Molenstichting.
Tot in 1956 wordt de polder op windkracht bemalen. In dat jaar wordt de Rode Molen buiten gebruik gesteld wegens de slechte staat van onderhoud. In afwachting van een op handen zijnde ruilverkaveling wordt een noodgemaal geplaatst. Maar als de ruilverkaveling wordt afgeblazen, besluit het polderbestuur om in de molen een vijzel te plaatsen die door een dieselmotor wordt aangedreven.
De rest van de molen heeft dan geen functie meer en wordt aan zijn lot overgelaten, tot aan de restauratie van 1969. Molenaars hadden in de tijd dat de waterstand volledig afhankelijk was van molens een grote verantwoordelijkheid. De verdiensten van een beroepsmolenaar waren echter niet groot. Hein Vermeij kreeg in 1899 een jaarsalaris van 90 gulden. Bovendien was het een seizoensgebonden taak: ’s zomers hoefde er nauwelijks gemalen te worden. Veel molenaars hadden ook andere banen (boerenknecht) of activiteiten (tuinieren). De laatste molenaar Gerrit Plasmeijer verkocht rond het midden van de 20ste eeuw vanaf de Rode Molen groenten per boot. In 1957 stopte hij met het molenaarsvak.
Naast het malen kregen molenaars andere klussen op hun bord. Wanneer een molen onderloops werd, dat wil zeggen dat er water onder de molen door de polder inliep, probeerde men dat tegen te gaan met behulp van klei. Zo’n extra klus werd gedeclareerd bij de ‘poldermeesters en ingelanden’. Molenaar Giel Vermeij kreeg in 1834 13 gulden voor “13 dagen arbijd van aarde en kleijwerk aan den moolen”.
In 1951 schreef Gerrit Plasmeijer een brief “Aan het geacht Bestuur van den Roode Polder” en viel met de deur in huis: “Zou het nog kunnen lijden dat de molenaar eenige gratieficatie zou kunnen ontvangen voor het abnormale velen molen malen. … het is iets buiten gewoons geweest. Weken en maanden altoos en altoos maar malen.” Plasmeijer had het bijgehouden: meer dan 1000 uren malen. Omgerekend naar zijn jaarsalaris “is het nog geen 25 cent per uur.” Hij was met zijn andere werkzaamheden “heelemaal in gedrang” gekomen. Hoe het polderbestuur heeft gereageerd op het verzoek van de molenaar, is niet bekend. Tegenwoordig heeft de Rode Molen een vrijwillige molenaar, Paul Knelange.
Meer informatie over het Open Monumentendag programma in Kaag en Braassem is te vinden op www.kaagenbraassempromotie.nl.
