Aan de rand van het kerkdorp Spoordonk (gem. Oirschot) staat op het riviertje de Beerze een watermolen, die al genoemd wordt in 1320 en vermoedelijk zelfs nog ouder is. De watermolen behoorde tot de goederen van Kasteel Ten Bergh, dat eertijds aan de overzijde van de huidige Spoordonkseweg heeft gestaan (zie infobord aldaar). In 1320 verwerft Rogier van Leefdaal de heerlijkheid Oirschot met het kasteel en de watermolen. Vervolgens komt de heerlijkheid achtereenvolgens in handen van de familie van Petershem, van Merode en Sweerts de Landas. De watermolen wordt door diverse families gepacht van de heren van Oirschot. Het Huis Ten Bergh wordt in de 18e eeuw gesloopt. In de 19e eeuw komt de watermolen in handen van de familie De la Court van landgoed De Baest. In 1900 wordt de watermolen verkocht aan de familie Van Esch.
In 1868 werd de houten molen vervangen door het huidige stenen gebouw. Ze deed toen zowel dienst als korenmolen en oliemolen. De watermolen heeft dan ook twee raderen, waarvan één gebruikt werd als aandrijving van de oliemolen en waarmee nu elektriciteit wordt opgewekt (capaciteit 2 kWh). Het andere rad werd en wordt nog steeds gebruikt voor het malen van graan.

De watermolen is een onderslagmolen en is de meest westelijke watermolen van Nederland en de enige nog bestaande watermolen op de Beerze. Door de molen stroomt de oude bedding, die hier een aftakking van de rivier is en verderop weer in de rivier uitkomt. Tussen het opgestuwde water en de omleiding staat een betonnen muur. Het verschil in waterpeil voor en na de watermolen bedraagt 2 meter.

In de molen staan oude machines en voorwerpen, waaronder een maalstoel, balans en gewichten oplopende tot 50 kg.

ErfgoedWeekend 2026
De molen zal draaien op zaterdag- en zondagmiddag tijdens het Erfgoedweekend, mits de waterstand van de Beerze dit toelaat. De molenaar zal uitleg geven over de historie en het functioneren van de watermolen.

Klik hier om terug te gaan naar alle monumenten en activiteiten in de gemeente Oirschot.