Aan de Julianastraat in Emmen staat een bijzonder gebouw: de synagoge van Emmen. Het gebouw werd in 1878 gebouwd en is het enige in de provincie Drenthe waarvan het interieur nog origineel is. Vandaag de dag is het een rijksmonument.

De eerste Joodse inwoners vestigden zich rond 1840 in Emmen, dat toen nog een kleine turfkolonie was. In het begin vielen zij onder de Joodse gemeente van Coevorden. Maar al snel groeide hun aantal, en in 1876 kreeg Emmen de status van zelfstandige Joodse gemeente. Twee jaar later werd de synagoge gebouwd.

De synagoge was het hart van de gemeenschap. Niet alleen voor religieuze bijeenkomsten, maar ook voor lessen, verenigingen en culturele activiteiten. Er was een Joodse school, een mannenstudieclub en een vrouwengenootschap dat het interieur verzorgde. Er was zelfs een Joodse toneelgroep actief in de jaren twintig van de vorige eeuw.

Het gebouw

De synagoge is gebouwd in een eenvoudige stijl met kenmerken van de gotiek. Het is een zaalkerk, wat betekent dat het één grote ruimte is, zonder zijbeuken. De muren zijn van baksteen en de ramen zijn gemaakt van gietijzer. De vensters hebben een spitsboogvorm. Bovenin de voorgevel zit een mooi roosvenster, en bovenop staat een obelisken-vormige noksteen.

Aan de binnenkant is het gebouw bijzonder goed bewaard gebleven. Er is een houten tongewelf, een biema (het platform van waaruit wordt voorgelezen) in het midden, en aan de oostkant de heilige arke, waarin de Thorarollen werden bewaard. De vrouwen zaten op een balkon aan de westzijde, gescheiden door een gaaswand. Ook zijn er nog originele houten banken en glazen lampenkappen.

In 1909 werd het gebouw vergroot met een vierde deel aan de achterkant, en werd het balkon toegevoegd.

Donkere tijden

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam er een tragisch einde aan het actieve gebruik van de synagoge. In 1942 werden de meeste Joodse inwoners van Emmen gedeporteerd naar kampen in Polen en daar vermoord. In totaal kwamen 126 leden van de Joodse gemeente om het leven. In de synagoge zijn twee marmeren gedenkplaten aangebracht met hun namen en geboortedata. Deze platen zijn in 1975 geschonken door de provincie Drenthe.

Tijdens de oorlog werd de synagoge gebruikt als opslagplaats voor spullen van weggevoerde Joden. Het gebouw zelf raakte nauwelijks beschadigd.

Na de oorlog

Na de oorlog bleef er slechts een klein groepje Joden in Emmen over. In 1974 werd het gebouw voor een symbolisch bedrag overgedragen aan de gemeente Emmen, die het een jaar later liet restaureren. In 1994 volgde nog een restauratie.

Hoewel de synagoge haar religieuze functie grotendeels verloor, kreeg het gebouw een nieuwe betekenis. In het jaar 2000 werd naast de synagoge een monument geplaatst ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Holocaust. Op de Davidster van het monument staat de tekst:

Herinneren – Herdenken – Bezinnen – 1940-1945

Tegenwoordig is de synagoge eigendom van de gemeente, maar wordt beheerd door de Stichting Emmer Sjoel Sjemmesj. Deze stichting organiseert rondleidingen, lezingen, concerten en toneelvoorstellingen in het gebouw.