Comité Oost Gelre

Kom naar Open Monumentendag

Het comité Open Monumentendag Oost Gelre heeft voor Open Monumentendag 2026 weer verschillende activiteiten georganiseerd. De opening en hoofdactiviteit zal dit jaar plaatsvinden bij molen Hermien in Harreveld, maar ook elders in de gemeente zijn verschillende activiteiten. Op deze pagina lees je daar meer over.

Open Monumentendag Oost Gelre is dit jaar op zaterdag 12 september en de aanvang van de activiteiten zal rond 10:00 zijn.  

Hoofdactiviteit:

Molen Hermien, Varsseveldseweg 88 in Harreveld

Al meer dan 200 jaar staat deze molen op een bijzondere plek. Beltkorenmolen “Hermien” is een Rijksmonument. Zij vertelt aan jong en oud een stukje over de geschiedenis van Harreveld en omstreken en haar onmisbaarheid voor de voeding van mens en dier in die tijd. Kom een kijkje nemen in deze mooie molen. Bij genoeg wind zal de molen ook draaien.

https://molenhermien.harreveld.nl/

GOLS-museum, Locatie Achterzijde Stationslaan 11 (busstation Groenlo)

Het station van Groenlo, een prachtig historisch gebouw dat dateert uit de late 19e eeuw, was ooit een belangrijk knooppunt in het spoorwegnet van de regio. Het station werd in 1881 gebouwd als onderdeel van de GOLS-lijn, de “Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij”. Deze spoorlijn verbond tal van plaatsen in Gelderland en Overijssel en speelde een cruciale rol in de economische ontwikkeling van het oosten van Nederland. De spoorlijn was een belangrijke aanjager van het lokale vervoer van goederen en mensen, waardoor handel en industrie in de regio floreerden.

Het station van Groenlo diende jarenlang als een ontmoetingsplaats waar reizigers, goederen en verhalen samenkwamen. Na het stopzetten van het reizigersvervoer in de jaren dertig, en het beëindigen van het goederenvervoer in de jaren zestig raakte het gebouw langzaam in verval. Maar na een grondige restauratie van het station in de jaren negentig staat het gebouw er weer in volle glorie bij. Het stationsgebouw is die dag niet geopend voor publiek aangezien het een particulier woonhuis betreft. Na deze restauratie is de Stichting Gols station Groenlo opgericht om de spoorgeschiedenis van Groenlo onder de aandacht te brengen.

Stadsboerderij aan de Notenboomstraat 15 in Groenlo

Het museum Stadsboerderij Grolle in de Noteboomstraat in het centrum van Groenlo dateert van 1623. Het is een zeer gaaf voorbeeld van een vroeg 17^e-eeuwse stadsboerderij, de enige in Groenlo en verre omgeving.

Hoewel de toog uit 1623 afkomstig is uit een ander pand, is het geheel een zeer fraai en historisch belangwekkend gebouw. De boerderij is een deel van de identiteit van de stad en haar bewoners.

In het museum kunt u o.a. een “beste” kamer met esterikken vloer uit 1623 zien, een woonkeuken met bedstee, een grote schouw, een weefkamer met 17-eeuwse weefgetouw en diverse oude boerenwerktuigen en gereedschappen.

De Stichting Stadsboerderij organiseert rondleidingen, exposities en andere activiteiten in het historische gebouw. Daardoor is de Stadsboerderij een levend onderdeel van het culturele palet van de oude stad Groenlo. Voor de rondleiding heeft u de keuze uit een gids, QR code (audiotour) of geschreven tekst.

Zie www.stadsboerderijgrolle.nl

Stoomhoutzagerij Nahuis, Winterswijkseweg 49 Groenlo

De stoomhoutzagerij NAHUIS dateert uit het eind van de voorlaatste eeuw en is voortgekomen uit een radmakerij, die reeds in 1850 bestond. Het hout zagen gebeurde in die tijd nog geheel met de hand; het zogenaamde kraanzagen was toen gebruikelijk. De te zagen boom kwam op een soort bok te liggen boven een diepe kuil. Boven de boom was een stellage aangebracht. In de kuil en op de stellage namen werklieden plaats, die met een grof getande zaag de boom tot balken of planken verwerkten

Omstreeks 1918 werd de zagerij gemechaniseerd door de aanschaf van een één-cilinder liggende stoommachine, die door de firma Meer (nu Mannesmann) te Mönchengladbach (Duitsland) werd gebouwd. Deze stoommachine, die gebouwd is in 1897, is tot 1977 in bedrijf geweest. Er bestaat naar alle waarschijnlijkheid geen tweede exemplaar van.

Dan staat er nog een kleine stoommachine uit 1892, eveneens uniek in haar soort. Ze is gekoppeld aan een gelijkstroomdynamo van 110 Volt en wordt gebruikt voor de verlichting van het bedrijf. Deze machine heeft oorspronkelijk dienst gedaan in een melkfabriek en is ook nu nog volkomen intact.

Een aantal keren per jaar is het museum voor het publiek geopend. U kunt dan met uw eigen ogen zien hoe al 100 jaar met deze machines gewerkt wordt.

De Adventbloazersgroep Groenlo zal ook bij de stoomhoutzagerij aanwezig zijn.

De leden van de midwinterhoorngroep zullen demonstreren hoe je een midwinterhoorn maakt (bouwt).

Het midwinterhoornbouwen- en blazen behoort sinds 2013 tot het Immaterieel Cultureel Erfgoed. Bij deze nationale inventaris behoren o.a. ook het breien van de Grolse wanten en het bloemencorso waaronder die van Lichtenvoorde.
De Adventbloazersgroep Groenlo wil de traditie van het bouwen en blazen in ere houden vandaar de demonstratie tijdens de Open Monumentendag. Tijdens die dag wordt er niet op de midwinterhoorn geblazen. Het blazen mag alleen in de Advent periode van de eerste zondag van de Advent t/m Driekoningen.

De midwinterhoorn wordt op een ambachtelijke manier gemaakt uit een tak of stam van een boom meestal is dat een els, wilg of berk. De hoorn is meestal 1,20 tot 1,50 meter lang , aan het uiteinde is de hoorn zo’n 15 cm in doorsnede. Bij voorkeur heeft de hoorn een natuurlijke kromming. In grote lijnen moeten de volgende stappen worden doorlopen. Nadat het stammetje op de goede lengte is gezaagd en gedroogd wordt de stam met een trekmes (haalmes) in de gewenste vorm gebracht. Daarna wordt de stam mooi glad geschuurd. De volgende stap is dat de stam met een lintzaag in twee helften wordt gezaagd. De beide helften moeten dan met een guts uitgehold worden. De wanddikte moet zo’n 7 à 8 mm zijn. Daarna weer schuren en de beide helften aan elkaar lijmen. De hoorn kan daarna geolied worden en voorzien van sierbanden. Het mondstuk, de happe, van een midwinterhoorn wordt gemaakt van vlierhout. Het merg kan gemakkelijk uit het binnenste deel van het hout verwijderd worden waardoor een blaasopening ontstaat.
Tijdens de demonstratie zullen de leden van de midwinterhoorngroep de diverse stappen demonstreren.

Calixtusbasiliek, Kerkstraat 8 Groenlo

Deze grote kerkmet sacristie en pastorie zijn binnen 1,5 jaar gebouwd. Na start van het grondwerk eind 1906,  werd deze begin 2e helft 1908 in gebruik genomen (16 juli 1908)

Architectenbureau Cuypers met als project architect Jan Stuyt. Jan stuyt heeft in Groenlo meerdere panden ontworpen zoals Vila Adriana, huidige Brouwernös, Huize Grol aan de Ruurloseweg, en huize fam Oosterholt  aan de Lichtenvoordseweg.

De kerk is sinds 16 juli 2014 door Paus Franciskus verheven tot basiliek

Kerk en koorzolder zijn geopend voor publiek. Het Adema orgel, gebouwd in 1925, is ook een rijksmonument. Als er een organist aanwezig is, wordt er gedurende de openingstijden regelmatig uitleg over dit orgel gegeven en wordt erop gespeeld. Ook mogen eventueel belangstellende hun muzikale noten laten horen.

Door de kerk kan men ook met een handleiding alles verkennen en zijn er gidsen aanwezig die tekst en uitleg kunnen geven. In de kerk is onder andere te zien: het kerkinterieur waarvan brons en metaal afkomstig van Atelier Brom uit Utrecht, de beelden en altaren van Mengelberg uit Utrecht. De kruiswegstaties van Thè Lau en muurschilderingen van Johan Collette. Meer informatie is te vinden op  www.calixtus.nl

Wereldwinkel Groenlo, Beltrumsestraat 28

De wereldwinkel bevind zicht in het pand aan de Beltrumsestraat 28 en maakt deel uit van dit historisch gegroeide straatbeeld. Velen zullen de bakkerij en later de snoepwinkel herinneren. Het interieur van de winkel is van bijzondere cultuurhistorische waarde. De functie van het bedrijfs- en woongedeelte

en hoe deze met elkaar waren verbonden is nog duidelijk zichtbaar. Bij binnenkomst in de winkel staat de klant in de voormalige winkelruimte van de bakkerij. Kenmerkend voor deze ruimte zijn de authentieke, kraaldelen betimmering van de wanden, de originele, houten kast achter de toonbank, de originele, houten toonbank en de granito vloer. De kast en toonbank zijn rijkversierd met houtsnijwerk dat, net zoals de etagère, de bezoeker van de winkel meeneemt naar de vroege twintigste eeuw. Naast het bewaard gebleven historische interieur is de fraaie gevel van grote architectuurhistorische waarde. De rijkversierde gevel van het gebouw is een van meerdere in Groenlo, die in Jugendstil is gebouwd. Jugendstil is een stijl die vergeleken met andere landen maar korte tijd werd toegepast in Nederland; dit zowel in de architectuur als ook in de toegepaste kunst.

Dus kom gerust een kijkje nemen in de winkel. We weten zeker dat je tegen iets moois aanloopt!

Sint Werenfriduskerk, Dorpstraat Zieuwent

Je kunt er niet omheen. De kerk in Groenlo is verheven tot basiliek, de kerk in Zieuwent wordt de kathedraal van de Achterhoek genoemd.

In 1889 gaf het bisdom toestemming voor de bouw van een nieuwe kerk. De bouwpastoor was pastoor Zanderink. Deze kerk, in neogotische stijl, was ontworpen door de architect J.W. Boerbooms, een leerling van de bekende architect Pierre Cuypers.

De kerktoren is 75 meter hoog. Het hoofdaltaar is vervaardigd door de Duits-Nederlandse beeldhouwer Friedrich Wilhelm Mengelberg. De kerk heeft gebrandschilderde ramen van de kunstenaars Henricus Kocken en Schifferstein. De muurschilderingen van de kunstschilder Wijnand Geraedts dateren uit 1925/1927. Het interieur is nog in goede staat en ademt het ‘rijke Roomse leven’ van de periode rond 1900. Kom een kijkje nemen om deze bijzondere kerk te zien.

De kerk beschikt over een mooie audiotour. https://www.sintwerenfriduskerk.nl/