Tijdens de Open Monumentendagen van 2026 staat het thema ‘Veerkrachtig erfgoed – In tijden van onzekerheid’ centraal. Erfgoed is wat onze voorouders ons nalaten. Dat erfgoed werd soms gesloopt, vernieuwd, gerestaureerd of anders gebruikt. Deze korte wandeling gaat langs veerkrachtig erfgoed, dat vaak ondanks rampspoed en ellende zichtbaar is gebleven en ook erfgoed is voor degenen die na ons komen.

De wandeling begint op het Stadhuisplein.

Stadhuisplein
Het stadhuis stamt in basis uit 1383/88. Het was oorspronkelijk een markthal die in 1544 werd verbouwd tot stadhuis. Stadsarchitect G.N. Itz veranderde de voorgevel in een neoklassiek monster, waaraan niets herinnerde aan de middeleeuwse gevel. Architect Wim van den Berg maakte rond 1980 aan de voorkant toch nog een stukje middeleeuwen zichtbaar, een deel van een boog over de Voorstraatshaven die een restant is van het riviertje de Thure.

Ga, met de rug naar het stadhuis, rechts de Grotekerksbuurt in, richting Grote Kerk.

Grotekerksbuurt 11
Op nummer 11 stond eens het pelgrimshuis dat onderdak bood aan pelgrims op weg naar Santiago de Compostella in Galicië in Spanje. Het behoorde toe aan het Sint Jacobsgilde. Het gebouw werd later gebruikt als gasthuis/ziekenhuis en na herbouw en aanpassingen in 1893 ook als tehuis voor alleenstaande, vanzelfsprekend, katholieke oude vrouwen. Nu heeft het een gewone woonbestemming.

Grotekerksbuurt 21
Na diepgaand historisch onderzoek is onherroepelijk komen vast te staan dat het huidige pand met trapgevel en sierankers aan Grotekerksbuurt 21 het geboortehuis is van de gebroeders De Witt. Het pand werd in 1934 afgebroken en kreeg een nieuwe voorgevel. In 1925 was de herdenkingssteen al geplaatst, waarop de geboorte van Cornelis de Witt voor het gemak werd vergeten. Ook de republikeinse gedachten van de gebroeders De Witt behoren tot het erfgoed van Nederland.

Grotekerksbuurt 31, de Remise
In 1882 – 1883 gebouwd als pakhuis naar een ontwerp van de Dordtse architect H.W. Veth. In 1949 werd het pand verbouwd tot een remise van het ook alweer teloorgegane warenhuis Vroom & Dreesmann. Hier stonden jarenlang de bestelbussen geparkeerd die door heel Dordrecht en omgeving reden om bestellingen bij mensen thuis te bezorgen. De wagens kregen er onderhoud. De smeerput is nog steeds aanwezig. Waar vroeger goederen en bestelbussen in- en uit reden, schuiven nu koffiekopjes, ontbijtborden en gebaksbordjes langs vrolijke tafels. Veerkrachtig erfgoed dus.

Grotekerksbuurt 66
Al in 1588 stond hier een huis met de naam de Witte Arent en ook in 1652 werd die naam gebruikt. In 1939 werd het eeuwenoude pand met het buurpand gesloopt. In de nieuwbouw, die in 1939 5.800 gulden kostte, kwam de oude gevelsteen terug. De dubbele adelaar komt op veel gevelstenen voor en werd vaak gebruikt door boekverkopers en bouwers.

Grotekerksbuurt 47
Dordrecht is geen museum, ondanks de ruim 1000 monumenten. Zal “Zevenenveertig” ooit veerkrachtig erfgoed worden?

Grotekerksbuurt 53
Zelfs mooie verhalen zijn erfgoed. Op deze plek woonde Adriaen van Bergen. Hij was in 1590 de schipper van het Turfschip van Breda, waarmee door een list het kasteel van Breda werd ingenomen en prins Maurits met de eer ging strijken. Van Bergen had zich ongetwijfeld laten inspireren door wat er in 1481 haast vergelijkbaar in Dordrecht was gebeurd, met een schip met wilgentakken. Het huidige pand dateert van MDCCLXXVI.

Kogel, Grote Kerk
Zelfs een kogel is erfgoed. In 1813 vluchtten de Fransen, die Dordrecht sinds 1795 bezet hadden, de stad uit en bombardeerden Dordt vanuit Papendrecht met mortieren. Een aantal kogels bleef intact. Ze werden soms als herinnering ingemetseld. Zo ook in de kerk. In de tweede steunbeer, rechts van de deur, boven het muuranker zit een kogel.

Ga links de Pelserbrug over

Vanaf de Pelserbrug uitzicht op de Grote Kerk
Op 12 juni 1457 brak er een brandje uit in een huisje in de Kleine Spuistraat. Aangewakkerd door een felle oostenwind wakkerde de brand aan tot een enorme stadsbrand die vijf dagen duurde en 600, meest houten, huizen in de as legde. Ook het dak en de toren van de Grote Kerk werden zwaar beschadigd. Vier jaar later alweer was de schade aan de kerk hersteld. Veerkrachtig erfgoed dus.

Ga linksaf de Voorstraat op

Voorstraat 380
Volgens de rijksmonumentenlijst: “Een gedeelde vijf vensters brede monumentale, in Lodewijk XV-stijl uitgevoerde lijstgevel (ca. 1765). Middenrisaliet rijk versierd. Verschillende gesneden consoles onder de kroonlijst.” Bijzonder is dat de ondergevel niet meer origineel is maar toch ook een rijksmonument is geworden, in 1896 gemaakt door de in Dordrecht fameuze architect H.A. Reus. Met beeldhouwwerk van de landelijk bekende Lambertus Zijl. Kijk ook eens in de hal!

Voorstraat vervolgen

Na Voorstraat 342
Kijk eens de Kleine Spuistraat in, waar dus in 1457 de grote brand begon. In de zijgevel van Voorstraat 340 een fraai aandenken door een Dordtse huiseigenaar: de cijfers 2 en 9 in rode steen. Onbekend waarom, maar wel mooi erfgoed.

Voorstraat 330
Er verdween veel bijzonder erfgoed in Dordrecht. Zo ging de bijl in de fraaie trapgevel die hier stond maar bleef de gevelsteen “de twee vergulde beillen” (met 2x spelfout) bewaard.

Voorstraat 326
Grenzend aan de Haringstraat stond het pand de Gecroonde Pikkelharinc waarin een brouwerij was gevestigd. ‘Pikkel’ betekent in dit geval gepekeld, gezouten. Een wat merkwaardige naam voor een brouwerij, maar hier woonde eerst een haringkoopman. Overigens vond de brouwer de naam de Gecroonde Pikkelharinc niet echt passen bij een brouwerij die dan ook meestal kortweg De Croon werd genoemd. En dat klinkt wel lekker ‘biers’. De brouwerij is verdwenen, maar het steegje ernaast werd ernaar genoemd. En, heel bijzonder, op het dak staat een 17^de-eeuwse windwijzer met een haring en een kroon.

Voorstraat 324
Dit pand is een mooi voorbeeld van veerkrachtig erfgoed. Er was ooit schoenenwinkel Peels in gevestigd. In december 1971 brandde het pand helemaal uit. Ternauwernood konden de monumentale buurpanden behouden blijven. Peels werd herbouwd, de oude lijstgevel gespaard. En anno nu is het gebouw weer een rijksmonument.

U bent weer op de plek waar deze korte wandeling startte. We hopen dat u heeft genoten van deze “Veerkrachtig erfgoed” wandeling.