Monument

Commissarishuys

Adres

Veerstal 32, Gouda

Achtergrond informatie uitklap icoon

Al in 1471 was er op deze plek bebouwing. In het archief van Gouda wordt het later omschreven als ‘Het Commissarishuys’. Het was het huis van de commissaris van het Rotterdams Wagenveer: vanaf 1679 een vaste, geregelde verbinding met wagens of koetsen tussen Rotterdam en Gouda.

Het gebouw
In het huis bevindt zich een waterput. De waterput komt uit op een ondergronds gewelf. Daarom stond het huis ook wel bekend als puthuis of pothuis.

Het verhaal
De ‘Wagenveer’ begon in 1679 en leidde over de speciaal daarvoor bestrate Schielandse Hoge Zeedijk en ’s Gravenweg naar Rotterdam (en terug). Bijzonder, want in die tijd was vooral het vervoer van passagiers over water, de trekvaart, in zwang. Ongeveer 25.000 reizigers per jaar werden vervoerd tussen deze plek en een vergelijkbaar commissarishuis in Rotterdam, op de hoek van Hoogstraat en Oostplein. Bij zo’n pand werden de kaartjes verkocht en werden de paarden, de koetsen en de koetsiers gecontroleerd. Er kon worden gegeten en gedronken en er kon worden overnacht. De gemeenten Gouda en Rotterdam beheerden het wagenveer, over wat ooit de langste straatweg van Nederland was.
In 1852 besloot de gemeenteraad van Rotterdam tot opheffing, het wagenveer bleek niet meer rendabel. De gemeenteraad van Gouda was het daar aanvankelijk niet mee eens, maar kon de gemeente Rotterdam niet tot andere gedachten brengen. De gemeente Gouda kon de kosten niet alleen opbrengen en de koetsen e.d. werden verkocht aan de voerlieden die de lijn zelf gingen exploiteren. Na enkele jaren echter hield het wagenveer op te bestaan.

Weetjes

  • De straatweg waarover de koets reed werd aangelegd op een dijk waarop zich naar schatting al sinds 1050 een pad bevond. Dit pad staat nog steeds bekend staat als de ’s Gravenweg. Deze kwam uit in Kralingen. Vandaar de uitdrukking: ‘Zo oud als de weg naar Kralingen’.
  • De straatweg is vanaf 1679 verhard met IJsselsteentjes, die destijds op veel plaatsen langs de Hollandsche IJssel werden gemaakt, o.a. in Ouderkerk, Nieuwerkerk, Moordrecht en Capelle.
  • Er werden diverse regels opgesteld voor het wagenveer. Onder andere: “De voerlieden moeten zich betamelijk gedragen. Zij mogen zich niet dronken drinken of ergens langer dan een kwartier pleisteren.”
  • Aanvankelijk werden er boerenwagens zonder vering gebruikt, die ook wel ‘bolderwagens’ werden genoemd. In 1803/1804 besloten de gemeenteraden van Rotterdam en Gouda meer luxe wagens in te zetten: tien sterke en comfortabele phaëtons. Een phaëton is een sportieve open koets, getrokken door een of twee paarden. Later werden weer andere soorten wagens aangeschaft die aan de groeiende eisen van de tijd voldeden.

Deel dit monument

Adres

Veerstal 32, Gouda

Openingstijden

Bezoek de website voor meer informatie over openingstijden

Achtergrond informatie

Type monument:
Kantoorgebouw
Oorspronkelijke functie:
woonhuis
Bouwperiode:
ca. 1891
Huidige functie:
woon-/kantoorpand
Monument status:
Gemeentelijk monument
bekijk alle monumenten in
Gouda