Twee panden werden in 1762 samengevoegd tot een deftige patriciërswoning. In 1870 werd het gebouw ter beschikking gesteld aan de Zouaven Broederschap. In 1871 hernoemd tot ‘RK-Leesvereniging’ die het pand in 1900 aankocht. Nu bekend als Sociëteit Concordia.
Jaartallen
In 1762 werden twee buurpanden achter één gevel samengevoegd. Zo ontstond deze deftige patriciërswoning. Het gebouw heeft in de loop der tijd diverse functies gekend. Zo woonden er onder meer burgemeesters en was er in 1819 een aardappelsiroopfabriek gevestigd, waarschijnlijk in een gebouw achter het pand. Uit een verkooptransactie uit 1837 blijkt dat dit fabriekspand enige tijd voor dat jaar alweer was afgebroken. In de jaren 60 van de 19e eeuw zat hier een kostschool. In 1870 werd het in gebruik genomen door de Zouaven Broederschap (pauselijk leger) en groeide uit tot de huidige sociëteit. In 1902 werd in de tuin een schouwburgzaal aangebouwd. Die zaal, en later ook het hele pand, werd ‘Concordia’ genoemd.
Het gebouw
Het huis uit 1762 heeft een gevel met een verdiepte kroonlijst. De middenpartij is versierd met consoles in Lodewijk XIV-stijl. De voordeur heeft vroege Lodewijk XV-vormen, te zien aan de uitbundige en krullerige versieringen. Binnen valt een gesneden trapleuning op in dezelfde stijl.
De ‘Gehoorzaal’ in de tuin werd getekend door de Goudse architect C.P.W. Dessing. Het ontwerp was Jugendstil-achtig, compleet met versierde gietijzeren draagconsoles, een langgerekt bovenlicht en muurschilderingen. In 1931 werd er wegens succes grondig gerenoveerd. Deze theaterzaal in Nieuwe Zakelijkheid kreeg zelfs een balkon en was goed voor 500 zitplaatsen. Schouwburg Concordia sloot in 1980. Bij de functiewijziging naar bejaardenwerk werd de indeling aangepast en alles strak getrokken. Boven het huidige verlaagde plafond zijn nog restanten van de allereerste Jugendstil muurdecoraties te vinden.
Het verhaal
Zouaven waren rooms-katholieke vrijwilligers die in een legereenheid van de paus om de macht in Italië vochten, tegen Italiaanse nationalisten. Ook jongeren uit Gouda waren als zouaaf naar Italië gegaan. De paus verloor de strijd om een groot kerkelijk rijk en trok zich in 1870 terug in het Vaticaan. In die tijd voelden veel katholieken zich achtergesteld ten opzichte van de protestanten. Zij vormden als reactie hechte en gesloten gemeenschappen. De teruggekeerde zouaven vestigden in 1870 in dit pand hun ontmoetingsplek.
De Zouaven Broederschap deed aan sociale bijstand en onderwijs, o.a. door het samenstellen van een bibliotheek. De naam werd veranderd in Rooms-Katholieke Leesvereniging. Katholieken konden elkaar in dit pand ontmoeten en er werd gezorgd voor vermaak. De leesvereniging werd later omgedoopt tot Sociëteit Concordia. Voor de leden werden toneel- en muziekvoorstellingen, feesten en dansavonden georganiseerd. In de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw werden er ook activiteiten voor ouderen gehouden door de Stichting Open Bejaardenwerk Gouda. Nog steeds vinden hier allerlei sociale en culturele activiteiten plaats.
Weetjes
Zouaven waren ongetrouwde rooms-katholieke mannen tussen de 16 en 40 jaar oud. Zij namen voor twee jaar dienst in het pauselijk leger en konden daarna eventueel verlengen. Vrijwilligers kwamen uit vele landen, maar Nederland zorgde voor pakweg een derde van de opkomst. Omdat Fransen en Belgen voor zes jaar tekenden, werden deze vaak bevorderd tot officier en bleven de Nederlanders grotendeels laag in rang.
Burgemeester Huybert van Eijck (eerste helft 18e eeuw) woonde een tijdlang in dit pand. Samen met Willem van den Kerckhoven maakte hij de dienst uit in de stad. Familieleden kregen de beste baantjes. Daar kwam nogal wat kritiek op. Toen hij in 1748 op bevel van Willem IV uit de Vroedschap werd gezet (vergelijkbaar met het college van burgemeester en wethouders), kon ternauwernood worden voorkomen dat hij door de woedende bevolking werd mishandeld.
